2012 Emilia Depremi: Fabrika Çatılarının Altında Kalan İşçiler

Mayıs 2012, kuzey İtalya'da Po Ovası. Modena ile Ferrara arasındaki düzlükte kasabalar, çan kuleleri, peynir depoları ve fabrikalar yan yana duruyor. Bölge deprem haritalarında uzun süre "riskli" sayılmamış. Dokuz gün arayla gelen iki deprem, birincisi gece vardiyasında, ikincisi mesai saatinde, en çok fabrika çatılarının altındaki işçileri öldürecek.

Depremden önce

Emilia-Romagna'nın kuzeyi, İtalya'nın en üretken bölgelerinden biridir. Finale Emilia, Mirandola, Medolla, San Felice sul Panaro, Cavezzo gibi kasabaların çevresinde seramik, plastik ve tıbbi malzeme fabrikaları, tarım işletmeleri ve Parmigiano-Reggiano ile Grana Padano peynirlerinin olgunlaştırıldığı depolar vardır. Mirandola, tıbbi cihaz üretimiyle bilinen bir sanayi kümesinin merkezidir.

Ovanın altında, Apenin dağlarının önünde ilerleyen ve yüzeye çıkmayan bindirme fayları uzanır. Bölge sakin değildir: tarih kayıtları 1346, 1561 ve 1570'te Ferrara yakınlarında, 1574, 1639 ve 1761'de Finale Emilia ile Bondeno çevresinde depremler olduğunu gösterir. 1570 Ferrara depremi dört yıl süren bir sarsıntı dizisiyle şehri ağır biçimde hasara uğratmıştır.

Yine de bölge 2003'e kadar deprem tehlike haritalarında yer almaz. O yıl yapılan yeniden değerlendirmeyle "orta riskli" sayılır. Tehlike sınıfına uygun yapı kuralları 2006'da yürürlüğe girer, ama eski binaların pek azı bu kurallara göre güçlendirilir. Ocak 2012'de Reggio Emilia ve Parma'da 4,9 ve 5,4 büyüklüğünde iki deprem olur. İtalya'nın Büyük Riskler Komisyonu, son sekiz ayda depremlerde "belirgin bir artış" olduğunu açıklar ve bölgeye bina denetimlerini sürdürmesini önerir.

20 Mayıs, saat 04.03

Pazar sabahı, saat 01.13'te 4 büyüklüğünde bir öncü sarsıntı hissedilir. Üç saat sonra, 04.03'te asıl deprem gelir. İtalya Ulusal Jeofizik ve Volkanoloji Enstitüsü (INGV) büyüklüğü 5,9 olarak verir; uluslararası ajanslar ve ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu 6,0 der. Merkez üssü Finale Emilia'dır, odak derinliği yaklaşık 6 kilometredir. Sarsıntı İsviçre'den Toskana'ya kadar hissedilir; Milano ve Venedik'te insanlar uyanır.

Bölgede kalan bir İngiliz gazeteci, saat 4 sularında uyandığını, kilise çanlarının kendiliğinden çalmaya başladığını, ardından ürkütücü bir sessizlik çöktüğünü anlatır. İlk depremi dakikalar içinde 5 büyüklüğünde artçılar izler; aynı günün öğleden sonrasında 5,1-5,2 büyüklüğünde bir artçı daha gelir.

Ovanın kumlu toprağı sıvılaşır. San Carlo, Mirabello, Finale Emilia ve San Felice sul Panaro'da yerden kum ve su fışkırır. San Carlo'da 350'den fazla aile evsiz kalır.

Gece vardiyası

Ölenlerin çoğu evlerinde değil, işyerlerindedir. Pazar sabahı çalışan gece vardiyası işçileri, üç ayrı yerde çöken fabrika çatılarının altında kalır. Sant'Agostino'daki seramik fabrikasında iki işçi ölür: Nicola Cavicchi ve Leonardo Ansaloni. 35 yaşındaki Cavicchi'nin bir yakını yerel basına, onun aslında denize gitmek istediğini, ama hava kötü olacağı için hastalanan bir iş arkadaşının yerine işe gittiğini anlatır.

Bondeno'ya bağlı Ponte Rodoni'de 29 yaşında Faslı bir işçi, üzerine düşen bir kirişin altında kalır. Korkudan kalp krizi geçirenler de vardır: 37 yaşında bir Alman kadın ve 100 yaşını geçmiş yaşlı bir kadın. İlk günün bilançosu 7 ölü, yaklaşık 50 yaralı ve 5 bin evsizdir. Bir başka evde, enkaz altında kalan beş yaşında bir kız çocuğu, komşular ve kurtarma ekipleri arasındaki telefonlarla yeri bulunarak çıkarılır.

Ölenlerin beşi yeni yapılmış fabrika binalarında can verir. INGV Başkanı Stefano Gresta, güçlü ama olağanüstü olmayan bir depremde depo ve sanayi yapıları gibi modern binaların çökmesini "kabul edilemez" bulduğunu söyler.

Düşen saat kuleleri

Gün ağardığında bölgenin tarihî mirası yerle bir olmuş görünür. Finale Emilia'nın simgesi, 13. yüzyıldan kalma Torre dei Modenesi saat kulesi ana sarsıntıda ikiye ayrılır; kalan yarısı aynı gün bir artçıyla tamamen çöker. Sant'Agostino'da belediye binasının bir bölümü canlı yayında yıkılır. Ferrara'da hendekli Estense Kalesi'nin kulelerinden biri hasar görür. Mirabello'da San Paolo Kilisesi büyük ölçüde çöker; Poggio Renatico'da kalenin saat kulesi yıkılır.

Finale Emilia Belediye Başkanı Fernando Ferioli, bin yıllık tarihin birkaç saniyede gittiğini söyler. San Felice sul Panaro Belediye Başkanı Alberto Silvestri ise kasabanın bütün sanat mirasını kaybettiğini, kiliselerin ve kulelerin yıkıldığını anlatır. En az 100 tarihî yapı hasar görür ya da yıkılır.

Yere dökülen peynirler

Depremin bir başka kurbanı, bölgenin ekonomisini taşıyan peynirdir. Parmigiano-Reggiano ve Grana Padano tekerlekleri, satışa çıkmadan önce 12 ila 24 ay olgunlaşmak üzere depolarda tavana kadar yükselen raflarda bekletilir. Raflar devrilir, tekerlekler yere saçılır. Tahminler kaynağa göre değişir: Parmigiano-Reggiano Konsorsiyumu'na dayanan haberler yaklaşık 300 bin tekerleğin raflardan düştüğünü ve 10 deponun hasar gördüğünü, AP ise 400 bin tekerleğin zarar gördüğünü yazar. Kayıp yaklaşık 200 milyon avro olarak tahmin edilir.

Bir üretici, Oriano Caretti, ABC News'e yerdeki peynirlerin yedi işletmenin iki yıllık emeği olduğunu, kırsal ekonominin bunu ağır biçimde hissedeceğini söyler. Ayrıca hayvanlar süt vermeye devam ettiği için sütün bir yerde işlenmesi gerektiğini hatırlatır. Kurtarılabilen tekerlekler başka depolara taşınır; bir kısmı rendelik ya da paketli gıdada kullanılmak üzere düşük fiyatla satılır.

Çadırlar ve Başbakan

Binlerce kişi evine dönmekten korkar; geceleri arabalarda ya da açıkta geçirir. Finale Emilia'da dört çadır kent kurulur. Emilia-Romagna Bölge Başkanı Vasco Errani, artçıların sürdüğünü ve bunun endişe yarattığını söyler.

Başbakan Mario Monti, ABD'de katıldığı NATO zirvesini yarıda bırakıp döner. Pazartesi gecesini Ferrara'da geçirir ve 22 Mayıs Salı günü Sant'Agostino'ya gider; kasabanın saati depremin vurduğu 04.05'te durmuştur. Monti burada ilk depremde ölenlerden dördünün aileleriyle görüşür. Hükümet aynı gün deprem zararları için 50 milyon avro ayırdığını açıklar. Sivil Koruma Dairesi'nin kriz birimi depremden dakikalar sonra toplanmıştır ve 23 Mayıs'a kadar kesintisiz çalışır.

Sonraki günlerde hasar tespitleri başlar. Hangi binalara girilebileceği incelenir; bazı fabrikalar yeniden çalışmaya başlar.

29 Mayıs, saat 09.00

Dokuz gün sonra, Salı sabahı saat 09.00'da ikinci büyük deprem gelir. Büyüklüğü 5,8'dir; merkez üssü biraz daha batıda, Medolla, Mirandola ve Cavezzo arasındadır. Odak yine sığdır, 10 kilometreden azdır. Bu kez sarsıntı mesai saatinde gelir. 12.55'te 5,5, 13.00'te 5 büyüklüğünde iki güçlü artçı daha olur; bunlar Carpi, Novi di Modena, Rovereto sul Secchia ve Mantova'ya bağlı Moglia çevresinde yeni yıkımlara yol açar.

İlk depremde hasar gören binalar ikincisinde çöker. Mirandola'nın 15. yüzyıldan kalma katedralinin çatısı göçer. Cavezzo'da tarihî merkezin dörtte üçü ağır hasar görür; Concordia sulla Secchia'nın tarihî merkezi neredeyse tamamen yıkılır.

Fabrikaların altında

İkinci deprem, birincisinin acısını tekrarlar. Medolla'da tıbbi malzeme üreten Haemotronic'in binası çöker; dört işçi ölür, aralarında Biagio Santucci de vardır. Mirandola'daki BBG fabrikasında iki işçi ve işletmenin sahibi hayatını kaybeder. San Felice sul Panaro'daki Meta deposunda üç işçi ölür; bunlardan ikisi Pencap'tan gelen 31 yaşındaki Kumar Pawan ve Faslı 45 yaşındaki Mohamad Azaar'dır. Finale Emilia'daki Aries ilaç fabrikasında bir işçi daha ölür. Cavezzo'nun sanayi bölgesinde iki kadın hayatını kaybeder.

Ölenlerin bir kısmı göçmen işçilerdir. Kurtarma ekipleri enkazda arama yapar; Medolla'daki kayıp işçinin cesedi ertesi gün çıkarılır. Bir sendika temsilcisi, işletmelerin ilk depremden sonra yeniden çalışmasına kimin izin verdiğinin soruşturulmasını ister.

Rovereto'nun rahibi

Novi di Modena'ya bağlı Rovereto sul Secchia'da 65 yaşındaki rahip Ivan Martini, kasabada Don Ivo diye bilinir. Santa Caterina Kilisesi 20 Mayıs depreminde kullanılamaz hâle gelmiştir. 29 Mayıs sabahı rahip, kask takıp itfaiyecilerle birlikte kutsal eşyaları ve bir Meryem Ana heykelini kurtarmak için kiliseye girer. Saat 09.00'daki sarsıntıda kilise çöker ve düşen bir kiriş rahibi öldürür. Yanındaki itfaiyeci kurtulur.

Papa XVI. Benedictus 26 Haziran'da Rovereto'yu ziyaret eder. Kasabanın yeni kilisesi bir yıl sonra, 23 Haziran 2013'te açılır; yapımına Sant'Egidio Topluluğu ve Caritas'ın yanı sıra Don Ivan'ın kendi vasiyeti de katkı sağlar. Açılışta rahibin kadehi sunağa konur. Sant'Egidio'nun aktardığına göre depremden önce yaklaşık 4 bin kişinin yaşadığı Rovereto'da o gün 2.500 kişi kalmıştır.

Ölüler ve evsizler

İkinci deprem ve artçıları 20 kişinin ölümüne yol açar; bunların üçü yaralanmalarından sonraki günlerde hayatını kaybeder. 350'den fazla kişi yaralanır. Evsizlerin sayısı 14-15 bine çıkar. İtalyanca Vikipedi'nin derlediği resmî bilançoya göre iki depremin toplam ölü sayısı 27'dir: 22'si çöken yapılarda, üçü kalp krizi ya da fenalık sonucu, ikisi yaralanmalarından ölür. Onuncu yıl dönümünde yayımlanan haberler ise 28 ölüden söz eder.

Başbakan Monti, hükümetin bölgede normal hayatın en kısa sürede geri dönmesi için yapması gereken ve yapabileceği her şeyi yapacağını söyler. 30 Mayıs'ta Bakanlar Kurulu vergi ödemelerini eylüle erteler ve akaryakıta litre başına 2 sentlik ek vergi koyar. Vasco Errani yeniden yapılanma komiserliğine atanır. 4 Haziran ulusal yas günü ilan edilir. 3 Haziran akşamı Novi di Modena merkezli yeni bir deprem, kasabanın zaten hasarlı 18. yüzyıl saat kulesini yıkar.

Yardım ve yeniden yapılanma

Sivil Koruma Başkanı Franco Gabrielli'nin 29 Mayıs akşamı başlattığı 2 avroluk SMS bağış kampanyası 15,1 milyon avro toplar. Avrupa Birliği Dayanışma Fonu, o güne kadarki en yüksek tutar olan 670 milyon avroyu ayırır. 25 Haziran'da Bologna'daki stadyumda Emilia için konser verilir; 22 Eylül'de Reggio Emilia'daki Campovolo'da 150 bin kişilik bir konser 4 milyon avro toplar. Grana Padano Konsorsiyumu, hasarlı peynirlerin satışından elde ettiği 2 milyon avroyu ekimde bölgedeki okulların onarımı için belediye başkanlarına teslim eder.

Çadır kentler bir süre sonra kaldırılır. Kamplar kaldırıldıktan sonra belediyeler evsizler için boş konutlar bulur; Mirandola, Cavezzo, Concordia, San Felice ve Novi di Modena gibi yerlerde geçici konut modülleri kurulur. Okullar için hızla geçici binalar yapılır. Bölge yönetimi, hasarı Avrupa Komisyonu'na yaklaşık 13,3 milyar avro olarak bildirir; bunun 5,2 milyarı üretim tesislerindeki zarardır.

Neyi değiştirdi

Emilia depremleri, İtalya'nın deprem tartışmasını tarihî kentlerden sanayi bölgelerine taşıdı. Ölenlerin büyük bölümü, ilk depremden sonra yeniden açılan ya da gece vardiyasında çalışan fabrika ve depolarda öldü. Deprem, ovadaki tehlikenin yıllarca küçümsendiğini ve 2006 kurallarından önce yapılmış binaların güçlendirilmediğini gösterdi.

Bir de kuşku doğdu: bölgedeki petrol ve gaz faaliyetlerinin depremi tetikleyip tetiklemediği. Hükümetin kurduğu uluslararası ICHESE komisyonu, planlanan Rivara gaz deposuyla ilişkiyi dışladı; ancak yaklaşık 20 kilometre uzaklıktaki Cavone petrol sahasının, zaten kırılmaya yakın bir fayı tetiklemiş olma ihtimalini tamamen dışlayamadığını belirtti ve daha fazla izleme önerdi.

Bugün

Onuncu yıl dönümünde, 2022'de, Emilia-Romagna Bölge Başkanı Stefano Bonaccini çöken ya da kullanılamaz hâle gelen yapıların yüzde 95'inin yeniden yapıldığını açıkladı. Basına yansıyan rakamlara göre 17.500 konut onarıldı, 27 bin kişi evine döndü, 570 okul onarıldı ya da yeniden yapıldı, 330 kilise yeniden açıldı. Cumhurbaşkanı Sergio Mattarella anma törenine katıldı.

Finale Emilia'daki Torre dei Modenesi'nin yerinde bugün metal bir yapı duruyor. Mirandola katedralinde onarım çalışmaları yıllarca sürdü. Yıkılan fabrikalar yeniden kuruldu; Mirandola'nın tıbbi cihaz sanayisi bölgeden taşınmadı.

Kaynaklar

• Vikipedi (İngilizce), 2012 Northern Italy earthquakes; Vikipedi (İtalyanca), Terremoto dell'Emilia del 2012 (başlangıç kaynağı; INGV ve Sivil Koruma verileri)
• Arab News / AFP, "Deadly earthquake strikes Italy", 21 Mayıs 2012
• AP haberi (India TV News), Errani'nin açıklaması ve peynir kaybı, 21 Mayıs 2012
• IOL (Daily Mail kaynaklı), "Horror of Italy quake", 21 Mayıs 2012
• IOL / AFP, "PM Monti visits quake-hit zone", 22 Mayıs 2012
• ABC News, "Italy Earthquake Is Hard Cheese For Suppliers", 22 Mayıs 2012
• NBC News, "Factories collapse as second big quake hits northern Italy", 29 Mayıs 2012
• Il Post, terremoto Emilia ultime notizie, 30 Mayıs 2012; Libero Quotidiano, Don Ivo Martini ve 29 Mayıs bilançosu haberleri
• Comunità di Sant'Egidio, Rovereto'da yeni kilisenin açılışı, Haziran 2013
• Il Resto del Carlino ve Il Fatto Quotidiano, depremin onuncu yıl dönümü haberleri, 20 Mayıs 2022
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı