2002 Molise Depremi: San Giuliano di Puglia'da Çöken Okul

31 Ekim 2002, perşembe. İtalya'nın güneyinde, Molise'nin tepelerindeki 1.200 nüfuslu San Giuliano di Puglia'da sıradan bir okul sabahı. "Francesco Jovine" okulunda çocuklar cadılar bayramı şenliğine hazırlanıyor. Saat 11.32'de yer altmış saniye boyunca sallanıyor. Köyde birçok ev hasar görüyor ama tamamen çöken tek bina okul oluyor. 27 çocuk ve bir öğretmen hayatını kaybediyor; birinci sınıftan kimse kurtulmuyor. Bu yazı o günü, çocukların çıkarıldığı enkazı ve sekiz yıl süren davayı anlatıyor.

Depremden önce

San Giuliano di Puglia, Campobasso iline bağlı, Puglia sınırına yakın küçük bir köydür. Ajans haberlerine göre nüfusu 1.195, Sivil Koruma Dairesi'ne göre 1.200'ün biraz üstündedir. Eski köy sert kireçtaşı bir zeminin üzerinde durur. Yeni mahalleler ise killi bir zemine kurulmuştur.

Molise ve Puglia, tarihte az deprem kaydı olan bölgelerdir. 2002'de İtalya'nın deprem haritası üç sınıftan oluşur ve San Giuliano'nun bulunduğu bölge "sismik tehlikeye açık değil" sayılır. 1998'de yeni bir deprem sınıflandırması yapılmıştır, ama okul bu sınıflandırmaya göre elden geçirilmemiştir.

Köyün tek okulu olan Francesco Jovine'de anaokulu, ilkokul ve ortaokul aynı binadadır. Ajans haberleri binanın yapım yılını 1953 ya da 1954, İngilizce Vikipedi ise 1960'lar olarak verir. Yakın zamanda betonarme bir kat daha eklenmiştir. Yeni katın açılışı depremden 55 gün önce, eylül ayında yapılmıştır. İtalyan basınına göre bu ek kat için deprem hesabı yapılmamış, bina kabul denetiminden de geçmemiştir.

30 Ekim'i 31 Ekim'e bağlayan gece toprak birkaç kez kıpırdar. Saat 01.25'te San Giuliano merkezli 3,2 büyüklüğünde bir sarsıntı olur. Onu Bonefro'da daha küçük bir sarsıntı izler ve 03.27'de 3,5 büyüklüğünde bir sarsıntı daha gelir. Sabah 07.15'te Colletorto'da 2,9 kaydedilir. Okul açık kalır.

Saat 11.32

Perşembe sabahı sınıflarda cadılar bayramı hazırlığı vardır. Bazı öğrenciler bahçededir. 11.32'de Monti Frentani ile Fortore vadisi arasındaki aşağı Molise yaklaşık altmış saniye sallanır. Sarsıntı Roma'dan, Napoli'den ve Bari'den de hissedilir.

Depremin büyüklüğü için birkaç farklı rakam vardır. Dönemin ajans haberleri 5,4, İtalyan kurumları 5,7, Amerikan kataloglarına dayanan kaynaklar ise moment büyüklüğü olarak 5,9 verir. Kaynak bölgede yaklaşık 15 kilometre uzunluğunda, doğu-batı yönlü bir yanal atımlı fay kırılır.

Okulda üst katın betonarme döşemesi aşağıdaki kata çöker ve iki kat birbirinin üstüne yığılır. Sivil Koruma Dairesi'ne göre enkazın altında 57 çocuk, sekiz öğretmen ve iki hademe kalır. İtalyanca kaynaklar çocuk sayısını 58, Associated Press ise 56 çocuk ve dört öğretmen olarak verir. Çöken döşemelerin arasında kalan boşluklar bazılarının hayatını kurtarır. İtalyan basınına göre bir öğrenci, sarsıntı başlar başlamaz kendini pencereden dışarı atarak çöküşten birkaç saniye önce kurtulur.

Köyde başka evler de çatlar, sıvalar dökülür. Ama tamamen çöken tek bina okuldur. Aynı depremde evleri çöken iki yaşlı insan da hayatını kaybeder. İtalyanca Vikipedi bunları Castellino del Biferno'da bir kadın ve Ripabottoni'de bir erkek olarak, AP ise iki yaşlı kadın olarak verir.

Çıplak ellerle

İlk müdahaleyi köylüler yapar, ardından itfaiye, orman muhafızları, Kızılhaç ve gönüllüler gelir. Kurtarıcılar, iş makinelerinin enkazı oynatıp boşluklarda kalanları ezmesinden korkar. Sivil Koruma Dairesi'nin anlatımına göre 30 saat boyunca beton parçaları elle kaldırılır. Enkazdan çığlıklar ve yardım çağrıları gelir.

Anne babalar okulun çevresinde bekler. Gece boyunca sürecek bu bekleyişte kimi bağırır, kimi sessizce ağlar. Başbakan Silvio Berlusconi aynı akşam helikopterle bölgeye gelir ve Campobasso için olağanüstü hal ilan edilir. Dünyanın her yerinden gazeteciler köye ulaşır.

Gün boyunca enkazdan sağ çocuklar çıkarılır. İtalyan basınına göre ilk saatlerde 19 kişi kurtarılır. Associated Press, yedi yaşındaki Veronica'nın sıranın altına saklanarak kurtulduğunu yazar. Öğretmen Clementina Simone de enkazdan sağ çıkarılır. Kurtarılan bir çocuğun babası, oğlunun dışarı çıkar çıkmaz ona her zamanki gibi "Papi" diye seslendiğini anlatır.

Enkazın altındaki yoklama

Enkazın altında kalanlardan biri de dokuz yaşındaki Lilia Di Renzo'dur. Saatler sonra çıkarılır. Yirmi yıl sonra Avvenire gazetesine o saatleri anlatır. Öğretmenleri karanlıkta, aşağı yukarı saatte bir yoklama alır. İlk seferde on beş çocuk cevap verir, sonra on dört, on üç, on iki. Lilia sayı ona inince dokuz yaşında bile bir şeylerin ters gittiğini anladığını söyler.

Antonio Patavino dört beş saat boyunca öğretmenle birlikte kürsünün altında kalır. Avvenire'ye "Çok az görünüyordu" der. O günün aklından hiç çıkmayacağını da ekler.

Akşam saat 22.00'ye doğru sağ kişi bulma umudu azalır. Kazı yine de sürer. Kurtarıcılar Angelo adlı bir çocuğa ulaşmaya çalışır. Ayakları bir beton parçasının altına sıkışmıştır. İtfaiyeciler saatlerce onunla konuşur, onu sakinleştirmeye çalışır. Angelo 1 Kasım sabaha karşı, taşlar tek tek kaldırılarak çıkarılır. Sivil Koruma Dairesi kurtarma saatini 04.20, Associated Press 03.54 olarak verir. Angelo enkazdan sağ çıkan son kişidir. Kurtarılması alkışlarla karşılanır, ama artık enkazın altında yaşayan kimse kalmadığı da anlaşılır.

1 Kasım: kaybolan bir sınıf

Son ceset 1 Kasım cuma günü saat 12.48'de çıkarılır. Köyün spor salonu morg olarak kullanılır. Ölenlerin çoğu 1996 doğumlu birinci sınıf öğrencileridir ve bu sınıftan kimse sağ kurtulmaz. Öğretmen Clementina Simone, AP'ye birinci sınıftaki dokuz öğrencisinin hepsini kaybettiğini kendisine söylediklerini anlatır. Köyün rahibi Ferdinando Manna da birinci sınıfın tamamen yok olduğunu söyler. Ölen öğretmen Carmela Ciniglio'dur.

Aynı gün öğleden sonra saat 16.00 sularında ikinci büyük sarsıntı gelir. Büyüklüğü İtalyan kaynaklarına göre 5,7, İngilizce Vikipedi'ye göre 5,8'dir. Hasarlı binaların bir kısmı daha yıkılır. Castellino del Biferno'da bir çan kulesi çöker. Ailelerin çocuklarının başında beklediği spor salonu boşaltılır. Kurtarmanın yönetildiği Campobasso valiliği binası da boşaltılır. O sırada canlı yayında olan CNN muhabiri Delia Gallagher, çevresindeki gevşek tuğlaların her an düşebildiğini aktarır.

San Giuliano halkı ikinci geceyi de evlerinin dışında geçirir. Köyün spor sahasına bütün halka yetecek 1.200 yataklı bir çadır kent kurulur.

Beyaz tabutlar

Cenaze töreni 3 Kasım pazar günü Sivil Koruma'nın kurduğu büyük bir çadırın altında yapılır. Cumhurbaşkanı Carlo Azeglio Ciampi de töreni izler. AFP'nin aktardığına göre çocuklar beyaz, yetişkinler kahverengi tabutlara konur. Her çocuk tabutu getirildiğinde köylüler alkışlar.

Törende, ölen Luigi'nin annesi bütün anne babalar adına konuşur. Herkesten tek bir şey istediğini, okulların daha güvenli olmasını söyler. Hiçbir anne babanın bir daha çocuğu için ağlamasını istemediğini ekler. Avvenire'ye göre Ciampi de çocukları korumayı bilemediklerini söyler.

Okulda ikiz oğulları Luca ile Gianmaria'yı kaybeden Ciro Riggio, yirmi yıl sonra Avvenire'ye tabutlar mezarlığa taşınırken hangisinin kendi çocuklarına ait olduğunu bilmediğini anlatır. İkizlerin annesi Maria Di Stefano, oğullarını bir dakikalığına bile görebilse rüya gördüğünü düşüneceğini söyler.

Ölen çocukların sayısı cenaze gününde 26'dır. Ağır yaralı bir çocuk 2 Aralık 2002'de Roma'daki Bambin Gesù hastanesinde ölür ve sayı 27'ye çıkar. Sivil Koruma Dairesi'nin rakamlarına göre deprem toplam 30 can alır. Yaklaşık 100 kişi yaralanır. Bazı İngilizce kaynaklar okuldaki çocuk sayısını 51 ve ölen çocuk sayısını 26 olarak verir. Bu rakamlar, cenaze günü sayılan ölüleri ve farklı bir öğrenci sayımını yansıtıyor olabilir.

Neden yalnızca okul çöktü

Daha cenaze günü köyde öfke vardır. İnsanlar, deprem riski konusunda neden önceden uyarılmadıklarını sorar. Savcı Andrea Cataldi Tassone, AP'ye bütün bir binanın çökmesinin olağan dışı olduğunu ve sorumluluk olup olmadığına bakılacağını söyler. Bir kurtarıcı AFP'ye üst katın betondan yapılıp küçük tuğlalı duvarların üstüne çöktüğünü anlatır. Ulusal Jeofizik Enstitüsü başkanı Enzo Boschi ise başka felaketlerin de yaşanacağını söyler.

Ek katın projesini çizen mühendis Giuseppe La Serra, AP'ye ölen çocukları sürekli düşündüğünü ve günlerdir uyuyamadığını söyler, ama vicdanının rahat olduğunu da ekler. Okul müdürü Giuseppe Colombo ise okul için başka bir yer seçmeleri ve bu yerin hatırasını tamamen silmeleri gerektiğini söyler.

Sonraki mühendislik incelemeleri de aynı noktaya varır. Bölgedeki birçok yığma ev hafif çatılarını ağır beton döşemelerle değiştirmiş ya da üstüne kat çıkmıştır. Yığma duvarla betonarme döşemeyi birleştiren binalar en kötü sonuçları verir. Okulun ek katı, bölge deprem riski olmayan yer sayıldığı için deprem açısından hiç hesaplanmamıştır. Köyde en ağır hasar killi zemine kurulu yeni kesimde görülür; kireçtaşı üstündeki eski köy çok daha az etkilenir.

Sekiz yıllık dava

Soruşturmayı Larino Başsavcısı Nicola Magrone yürütür. Ek kattaki hesap eksikliklerini, kabul denetimi yapılmamasını ve 1998 sınıflandırma önerisinin dikkate alınmamasını dosyaya koyar. Avvenire'ye göre Magrone ilk derece duruşmasında okulun bir köpek kulübesinin bile yapılmayacağı biçimde yapıldığını söyler. Ona göre kurallara uyulsaydı deprem tek başına binayı yıkmaya yetmezdi. Nitekim köyde başka hiçbir bina okul gibi toz hâline gelmemiştir.

13 Temmuz 2007'de ilk derece mahkemesi altı sanığın hepsini beraat ettirir. 26 Şubat 2009'da Campobasso İstinaf Mahkemesi kararı bozar. İki müteahhit Giovanni Martino ile Carmine Abiuso'yu, proje müellifi La Serra'yı, belediyenin teknik sorumlusu Mario Marinaro'yu ve eski belediye başkanı Antonio Borrelli'yi taksirle öldürmekten iki ile yedi yıl arasında hapis cezalarına çarptırır. İstinaf savcısı Claudio Di Ruzza iddianamesinde bir dizi kusurlu davranış olduğunu kanıtladıklarını söyler.

Yargıtay 28 Ocak 2010'da beşinin de suçlu olduğunu kesinleştirir. Avvenire bu kararı 2009 tarihiyle verir, ama istinaf kararı Şubat 2009'da çıktığı için doğru tarih 2010'dur. Il Giornale'ye göre Borrelli'nin iki yıl on bir aylık cezası onanır. Borrelli de okulda kızını kaybetmiştir. Diğer dört sanığın cezasının yeniden belirlenmesi için dosya Salerno İstinaf Mahkemesi'ne gönderilir. Gazete, üç yılın altındaki cezaların af kapsamına girdiğini de yazar. Aileler adına konuşan Antonio Morelli kararın ardından sorumluları istediklerini ve artık sorumluların belli olduğunu söyler.

Çadırlar, karavanlar ve para

Sivil Koruma, ana koordinasyon merkezini Larino'da kurar. San Giuliano ve Casalnuovo Monterotaro'da da birer merkez açılır. İtfaiye, ordu, hava ve deniz kuvvetleri, Kızılhaç ve 1.400'ü aşkın gönüllüyle sahada en kalabalık anda 3.715 kişi çalışır. San Giuliano ve Ripabottoni yakınlarına çadır ve karavan kampları kurulur. İki binden fazla karavan ve çadırda yaklaşık 8 bin yatak hazırlanır ve 10 bine yakın kişiye yardım ulaştırılır.

Evsiz kalanların sayısı kaynaktan kaynağa değişir. AFP ve AP ilk günlerde 5.500 kişiden söz eder. İtalyanca Vikipedi yalnız Campobasso ilinde 3 bin kişi verir. Sivil Koruma Dairesi'nin sonraki değerlendirmesi ise bölge genelinde 14 bine yakın kişi olarak verir. Bu fark, sayımların hangi köyleri ve hangi tarihi kapsadığından kaynaklanıyor olabilir. Hasarlı belediye sayısı Avvenire'ye göre 44'tür; İtalyanca Vikipedi'deki listede Campobasso ve Foggia illerinden elliyi aşkın belediye yer alır.

Cenaze günü Berlusconi, San Giuliano halkı için yeni bir köy kurulmasını önerir. Sonraki yıllarda deprem fonlarının harcanma biçimi tartışılır. 2008'de hükümet fonları altı ay erken keser. 1 Ocak 2009'da depremden etkilenen on üç Molise belediyesinin başkanı istifa eder. Askıya alınan vergilerin geri istenmesine tepki gösterirler.

Neyi değiştirdi

San Giuliano, İtalya'da "risksiz bölge" kavramını ortadan kaldırır. Depremden yalnızca beş ay sonra, 20 Mart 2003'te Bakanlar Kurulu Başkanı'nın 3274 sayılı kararnamesi çıkar. Ülke tehlikesi azalan dört bölgeye ayrılır ve sınıflandırılmamış alan kalmaz. 2004'te bütün ülke için 50 yılda yüzde 10 aşılma olasılığına dayanan yer ivmesi haritası hazırlanır. Kararnamenin ardından sismik izolasyonlu binaların sayısı hızla artar. Bunların çoğu hastane ve okul gibi kritik yapılardır.

Ama okulların güvenliği tartışması bitmez. İstinaf savcısı Di Ruzza, yirmi yıl sonra Avvenire'ye İtalya'nın o trajediden hiçbir şey öğrenmediğini söyler. Depremin 23. yılında yayımlanan Legambiente raporuna göre İtalyan okullarının ancak yüzde 47'sinin kullanım izni vardır.

Bugün

Köyün yeni okulu "San Giuliano'nun Melekleri" adını taşır. Bina, iki yapıyı taşıyan ortak bir beton plakanın altına yerleştirilmiş 61 kauçuk izolatör ve 12 kaydırıcı üzerinde durur. Sahadaki deney 2 Eylül 2008'de yapılır. Bu, İtalya'da sismik izolasyonlu ilk okullardan biridir. İzolasyon sistemi ENEA, üniversiteler ve üretici firmalar tarafından bağışlanır.

Okul 18 Eylül 2008'de Berlusconi ve Eğitim Bakanı Mariastella Gelmini'nin katıldığı bir törenle açılır. L'Unità'nın aktardığına göre ölen çocukların aileleri törende kenarda durur. Bazıları çocuklarının fotoğrafları basılı tişörtler giymiştir. Okulda o yıl 99 öğrenci vardır.

Okulun yanındaki anı bahçesine her çocuk için bir tane olmak üzere 27 ağaç dikilmiştir. Adlarının yazılı olduğu bir taş da bahçededir. Her 31 Ekim'de saat 11.32'de çanlar çalar. San Giuliano di Puglia'nın 1996 doğumlu bir kuşağı yok.

Kaynaklar

• Dipartimento della Protezione Civile (İtalya Sivil Koruma Dairesi), "I bambini di San Giuliano" ve "The tragedy of San Giuliano di Puglia"
• Protezione Civile, San Giuliano di Puglia okulunun sismik izolasyonu teknik notu (2008)
• Associated Press, "Investigators examine quake site" (3 Kasım 2002) ve "Quake death toll hits 29" (2 Kasım 2002)
• AFP, Mail & Guardian (Sapa-AFP), Tehran Times ve La Libre Belgique'deki haberler (1-3 Kasım 2002)
• VOA, "Another earthquake rocks Italy" (1 Kasım 2002); CNN, 1 Kasım 2002 yayın dökümü
• Avvenire, Pino Ciociola, "20 anni fa la strage. Le madri: nulla è stato imparato" (28 Ekim 2022)
• L'Unità, Natalia Lombardo, San Giuliano'daki yeni okulun açılışı (19 Eylül 2008)
• Il Giornale, Yargıtay kararı haberi (Ocak 2010); Il Post (31 Ekim 2017); greenMe; certifico.com
• Vikipedi (İngilizce ve İtalyanca), 2002 Molise depremi (başlangıç kaynağı)