2008 Sichuan Depreminde Okullar Çöktü

12 Mayıs 2008, Pazartesi. Saat 14:28. Çin'in Sichuan eyaletinde öğleden sonra dersleri başlamış; dağ vadilerindeki kasabalarda öğrenciler sınıflarda. Yaklaşık iki dakika süren sarsıntı, 240 kilometrelik bir fayı kıracak, okulları öğrencilerin üzerine yıkacak, dağları vadilere akıtacak. Pekin Olimpiyatları'na üç ay kalmıştır.

Depremden önce

Sichuan Havzası'nın kuzeybatı kenarında, Tibet Platosu'nun doğu eteklerinde Longmen Dağları yükselir. Vadilerde Wenchuan, Beichuan, Yingxiu gibi kasabalar, Tibetli ve Qiang köyleri vardır. Bu bölgeler, Çin'in hızlı ekonomik büyümesinin dışında kalmış, görece yoksul yerlerdir.

Bölge deprem tarihini bilir: 1933'te 7,5 büyüklüğündeki Diexi depremi 9 binden fazla kişiyi öldürmüştür. Ama okullar, evler ve kamu binaları çoğunlukla deprem düşünülmeden ya da kurallar uygulanmadan yapılmıştır.

14:28

Saat 14:28'de, eyalet başkenti Chengdu'nun yaklaşık 80 kilometre batı-kuzeybatısında, Wenchuan ilçesinde 7,9 büyüklüğünde deprem başlar. Longmenshan fayı yaklaşık 240 kilometre boyunca kırılır; yer yer dokuz metreye varan kayma olur. Sarsıntı yaklaşık iki dakika sürer.

Deprem 1.500 kilometre uzaktaki Pekin'de ve 1.700 kilometre uzaktaki Şanghay'da ofis binalarını sallar; Bangkok'ta ve Hanoi'de hissedilir. Şanghay'ın finans merkezindeki gökdelenler boşaltılır.

Deprem merkezine en yakın kasaba Yingxiu'da 9 bin kişilik nüfustan yalnızca 2.300 kişinin hayatta kaldığı bildirilir. Beichuan ilçesinde binaların yüzde 80'i çöker. Shifang'da iki kimya fabrikası yıkılır, 80 ton sıvı amonyak sızar.

Okullar

Deprem, okul saatinde gelir. Sichuan'da en az 7 bin okul binası çöker. Dujiangyan'da bir okul binası tamamen yıkılır; altında kalan yaklaşık 900 öğrenciden 60'tan azı kurtulur. Juyuan'da yüzlerce öğrenci ve öğretmen ölür. Beichuan Ortaokulu'nda 1.300'e varan öğrenci ve öğretmen hayatını kaybeder. Mianyang'da yedi okul çöker.

Çöken okulların çoğunun yanındaki başka binalar ayakta kalmıştır. Aileler, çocuklarının ölümünü kötü yapılmış okul binalarına bağlar. Bu binalar Çin'de "tofu-dreg", yani "tofu tortusu" binalar diye anılmaya başlar.

Okulların enkazında hayatta kalan çocuklardan Tang Xuemei, yurt binasının enkazında 28 saat kalır; sol bacağı kesilmek zorunda kalınır. Yıllar sonra oturarak voleybolda paralimpik şampiyon olacaktır. Niu Yu, sınıfının enkazında üç gün kalır; sağ bacağını kaybeder. Sonradan engelli hakları savunucusu olur.

Wen Jiabao

Depremden yaklaşık 90 dakika sonra, jeomekanik eğitimi almış olan Başbakan Wen Jiabao uçakla deprem bölgesine gider. Chengdu Askerî Bölgesi, aynı gün 50 bin asker ve silahlı polisi Wenchuan'a gönderir.

Ama yollar kapanmıştır. Wenchuan'a giden bütün karayolları hasar görmüş, heyelanlarla tıkanmıştır; yağmur ve sis helikopterlerin uçmasını engeller. Aktarılan sözlerine göre Wen, askerlere seslenerek onları halkın beslediğini, yürüyerek de olsa bölgeye girmeleri gerektiğini söyler.

Askerler ve kurtarıcılar dağ yollarında, heyelanların arasından yürüyerek ve yanlarında 40 kiloluk yüklerle ilerler. Pingwu ilçesinde, 4 bin metre yükseklikteki Tibet köyü Sier'de 300'den fazla köylü, yardım ekibi ulaşana kadar beş gün yiyeceksiz ve susuz bekler. Yolları onarmaya çalışan 158 kurtarma görevlisi heyelanlarda hayatını kaybeder.

Deprem gölleri

Deprem, kayda geçmiş en fazla jeolojik afeti tetikler: yaklaşık 200 bin heyelan ve 800'den fazla "deprem gölü". Heyelanlar nehirleri tıkayarak arkalarında suyu biriktirir. En büyüğü Tangjiashan gölüdür; gölün yıkılması aşağıdaki kasabaları ve şehirleri sel altında bırakabilir. Mianyang'dan yüz binlerce insan tahliye edilir, askerler setin içinden bir kanal açarak suyu kontrollü biçimde boşaltır.

Ölümlerin en az üçte birinin heyelanlar ve diğer jeolojik afetlerden kaynaklandığı düşünülür.

Ulusal yas

19 Mayıs'ta Çin'de üç günlük ulusal yas başlar. Saat 14:28'de, depremden tam bir hafta sonra, bütün ülkede üç dakikalık saygı duruşu yapılır; sirenler çalar, araçlar korna çalar, Pekin'de Tiananmen Meydanı'nda binlerce kişi toplanır. Olimpiyat meşalesinin yurt içindeki taşınması yas günlerinde durdurulur.

Ülkenin dört bir yanından gönüllüler Sichuan'a akın eder. Ülke içinden ve dünyadan bağışlar toplanır. Japonya, Rusya, Tayvan ve Hong Kong'dan kurtarma ekipleri gelir.

Kayıp

Çin devletinin açıkladığı sayılara göre depremde 69.196 kişi hayatını kaybeder, 18.379 kişi kaybolur, 374 binden fazla kişi yaralanır. Sichuan eyaletinin yöneticilerinden Wei Hong, Kasım 2008'de ölü ve kayıpların toplamının 90 bini aştığını doğrular. En az 4,8 milyon kişi evsiz kalır; bazı tahminlere göre bu sayı 11 milyona kadar çıkar.

Ölen öğrencilerin resmî sayısı ancak depremden neredeyse bir yıl sonra, Mayıs 2009'da açıklanır: 5.335 öğrenci. Pek çok aile gerçek sayının bunun iki katı olduğuna inanır. Sanatçı Ai Weiwei ve gönüllüler, ölen öğrencilerin adlarını tek tek toplayarak yayımlamaya başlar. Okulları araştıran Tan Zuoren gözaltına alınır.

Hükümet, tek çocuklarını kaybeden ailelere, aile planlaması kapsamında yapılmış kısırlaştırma işlemlerini geri çevirmek için ücretsiz tedavi sözü verir.

Yeniden yapılanma

Kasım 2008'de merkezî hükümet, deprem bölgesini yeniden yapmak için üç yılda 1 trilyon yuan harcanacağını açıklar. Her yıkılan ilçenin yeniden yapımı, Çin'in daha zengin bir eyaletine ya da şehrine eşleştirilerek verilir. Beichuan ve Wenchuan dahil 25 kasabanın yeri değiştirilir. Kasım 2008'e kadar 1.300 okul yeniden yapılmıştır; ama 1,94 milyon hane hâlâ kalıcı bir evden yoksundur.

Yıkılan eski Beichuan ilçe merkezi yeniden yapılmaz; olduğu gibi bırakılarak deprem müzesinin bir parçası olarak korunur. Yeni Beichuan, birkaç kilometre uzakta, sıfırdan kurulur.

Neyi değiştirdi

Sichuan depremi, Çin'de okul binalarının güvenliğini ulusal bir tartışmaya dönüştürdü; okullar için daha sıkı yapı kuralları getirildi. Deprem, kırsal Çin'deki sağlık sisteminin yetersizliğini de ortaya koydu. Gönüllülerin ve bağışçıların sayısı, Çin'de sivil toplum için bir dönüm noktası olarak anıldı.

Bugün

Eski Beichuan'ın ve Yingxiu'daki Xuankou Ortaokulu'nun yıkıntıları, deprem anıtı olarak korunuyor. Yingxiu yeniden kuruldu. Her 12 Mayıs Çin'de Ulusal Afet Önleme ve Azaltma Günü olarak anılıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• China Earthquake Administration (CEA), Wenchuan depremi raporları
• USGS, Magnitude 7.9 Eastern Sichuan, China, 12 May 2008
• Xinhua, öğrenci kayıplarına ilişkin açıklama (7 Mayıs 2009)
• The New York Times, Sichuan depremi haberleri (2008)
• Vikipedi (İngilizce), 2008 Sichuan earthquake (başlangıç kaynağı)