2001 Gujarat Depremi Cumhuriyet Bayramı Sabahında Vurdu

26 Ocak 2001, Cuma. Saat 08:46. Hindistan'da Cumhuriyet Bayramı sabahı. Gujarat'ın Kutch bölgesinde okul çocukları bayrak ve marşlarla tören yürüyüşüne hazırlanıyor. Yer, en az 85 saniye boyunca güçlü bir şekilde sallanacak. Bhuj şehrinin binalarının neredeyse tamamı yıkılacak; Anjar'da yürüyüş yapan çocuklar dar sokaklarda binaların altında kalacak.

Depremden önce

Kutch, Gujarat'ın batısında, Pakistan sınırına uzanan, tuz bataklıkları ve çöllerle çevrili bir bölgedir. Merkezi Bhuj, sarayları, tapınakları ve eski kalesiyle tarihî bir şehirdir. Bölgenin köylerinde evler çoğunlukla desteksiz taş duvarlıdır. Gandhidham ve Ahmedabad gibi şehirlerde ise son yıllarda çok katlı betonarme apartmanlar hızla yükselmiştir.

Kutch, deprem bölgesidir; 1819'da büyük bir deprem burada toprağın bir kısmını yükseltmiş, bir kısmını çökertmiştir. Ama o tarihten beri bölgede bu büyüklükte bir deprem olmamıştır.

08:46

Saat 08:46'da, Bhachau ilçesindeki Chobari köyünün yakınında, yerin yaklaşık 17 kilometre altında 7,6-7,7 büyüklüğünde deprem başlar. Daha önce bilinmeyen bir fay kırılır. Sarsıntı birkaç dakika sürer; güçlü yer hareketi en az 85 saniyedir.

Chobari'de 3.200 evin tamamı yıkılır, 648 kişi ölür. Bhachau ilçesinde 5 binden fazla kişi hayatını kaybeder. Vondh'un büyük kısmı yerle bir olur. Adhoi köyünde, 25'i okulda olmak üzere 354 kişi ölür.

Bayram yürüyüşü

Anjar kasabasında, Cumhuriyet Bayramı töreni için okul çocukları öğretmenleriyle birlikte dar bir sokakta yürümektedir. Deprem başladığında sokağın iki yanındaki binalar çocukların üzerine yıkılır. Törende 204 kişi ölür. Anjar'da toplam 2 binden fazla kişi hayatını kaybeder.

Anjar'da bugün "Veer Balak Smarak", yani Kahraman Çocuklar Anıtı, depremde ölen 185 okul çocuğunu ve 20 öğretmeni anar.

Bhuj

Deprem merkezine en yakın şehirlerden Bhuj yerle bir olur. Yaklaşık 10 bin kişi ölür; binaların yüzde 95'i yıkılır ya da oturulamaz hâle gelir. Şehirde sekiz okul ve iki hastane yıkılır. Bölge hastanesi çöker ve içindeki yaklaşık 193 kişi hayatını kaybeder. Telefon santralinin duvarlarının yarısı çöker.

Tarihî Swaminarayan tapınağı, Prag Mahal ve Aina Mahal sarayları ağır hasar görür. Kutch ve Saurashtra'daki 250'den fazla tarihî yapının yaklaşık yüzde 40'ı çöker ya da ağır hasar görür.

Şehirlerde

Deprem merkezinden yüzlerce kilometre uzaktaki Ahmedabad'da bile apartmanlar çöker: 1.021 daire ve 82 ev yıkılır, 752 kişi ölür. Gandhidham'da 30 yüksek bina yıkılır ve yaklaşık 2 bin kişi ölür. Kandla Limanı ağır hasar görür. Navlakhi limanında zemin o kadar çöker ki, ana yol ve liman yüksek gelgitte denizin altında kalır; yeni yapılmış bir rıhtım denize devrilir.

Kutch'ta tuz bataklıklarında ve kuru göl yataklarında zemin sıvılaşır; kum kaynamalarından tuzlu yeraltı suyu iki üç metre yükseğe fışkırır.

Kurtarma

Hindistan ordusu ilk acil yardımı sağlar; ardından Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Uluslararası Federasyonu çalışmalara katılır. Dünyanın pek çok ülkesinden yardım ve kurtarma ekipleri gelir. Bhuj'da Kızılhaç, şehrin yıkılan hastanesinin yerine yenisi yapılana kadar çalışacak geçici bir hastane kurar.

Ahmedabad'da ve Bhuj'da çöken apartmanların enkazında günlerce çalışılır. Deprem sonrası aylarda 107 artçı deprem 4'ten büyük kaydedilir; en büyüğü iki gün sonra, 28 Ocak'ta gelir.

Kayıp

Depremde 20 binden fazla kişi hayatını kaybeder, 166 binden fazla kişi yaralanır. Gujarat'ta 28 milyon kişi etkilenir. 8 bin köyde ve 490 kasabada 1,2 milyondan fazla ev hasar görür ya da yıkılır; bunların 400 bini tamamen çöker. 442 köy evlerinin en az yüzde 70'ini kaybeder. 12 bin okul ve 2 bin sağlık tesisi hasar görür. Pakistan'ın Sind eyaletinde de 19 kişi ölür.

Kutch'ta evlerin yüzde 90'ı hasar görür ya da yıkılır. Yıkılan binaların çoğu mühendislik hizmeti almamış, desteksiz taş binalardır; ama pek çok betonarme bina da çöker.

Yeniden yapılanma

Depremden dört ay sonra Gujarat hükümeti, deprem sonrası yeniden yapım ve rehabilitasyon politikasını açıklar. Politika, enkazın kaldırılmasını, geçici barınakları, yıkılan evlerin yeniden yapımını ve hasar görmeyen evlerin güçlendirilmesini kapsar. Köylere, aynı yerde yeniden yapım ile kısmen ya da tamamen yeni bir yere taşınma arasında seçim hakkı verilir; yeniden yapım toplulukların katılımıyla yürütülür.

Ekim 2001'de Gujarat'ın başbakanı Keshubhai Patel'in yerine Narendra Modi geçer; yeniden yapım onun döneminde sürer. Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası yeniden yapım için krediler verir.

2003'e gelindiğinde onarılması gereken evlerin yüzde 94'ü onarılmış, yeniden yapılması gereken evlerin yarısından fazlası yapılmıştır. Bhuj için yeni bir şehir planı hazırlanır: acil durumlarda ulaşımı sağlamak için yollar genişletilir; bunun için parsellerden toprak alınır ve kalan arsalar yeniden düzenlenerek sahiplerine geri verilir.

Neyi değiştirdi

Gujarat depremi, Hindistan'da afet yönetiminin yeniden düzenlenmesine yol açan olaylardan biri oldu. Gujarat, 2003'te eyalet afet yönetimi yasasını çıkardı. Deprem, Ahmedabad gibi deprem merkezinden çok uzak şehirlerde bile kötü yapılmış apartmanların ne kadar ölümcül olabileceğini gösterdi.

Bugün

Bhuj, genişletilmiş caddeleri ve yeniden yapılmış binalarıyla yaşıyor. Şehrin yukarısındaki Bhujia Tepesi'nde 2022'de açılan Smritivan anıt parkında, depremde ölen her bir kişi için bir ağaç dikildi; parkta 13 binden fazla ağaç var.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• USGS, M 7.7 Bhuj "Republic Day" Earthquake, 26 January 2001
• Indian Institute of Technology Kanpur, Gujarat Earthquake of January 26, 2001
• Gujarat Eyalet Afet Yönetimi Kurumu (GSDMA), Gujarat Earthquake Reconstruction and Rehabilitation Policy
• Vikipedi (İngilizce), 2001 Gujarat earthquake (başlangıç kaynağı)