2004 Hint Okyanusu Depremi ve Tsunamisi: On Dört Ülkeyi Vuran Dalga

Pazar sabahı, saat 07:58. Tarih 26 Aralık 2004. Endonezya'nın Sumatra adasında insanlar güne başlıyor; Tayland sahillerinde Noel tatilcileri var. Okyanusun altında başlayan deprem, on dört ülkede yaklaşık 230 bin kişinin ölümüne yol açacak bir dalga yaratıyor.

Depremden önce

Sumatra'nın batı kıyısının açıklarında Hint-Avustralya levhası, Sunda levhasının altına dalar. Hint Okyanusu'nda o tarihte Pasifik'tekine benzer bir tsunami uyarı sistemi yoktur.

Sarsıntı

Saat 07:58'de, Aceh açıklarında 9,1-9,3 büyüklüğünde deprem başlar. Fay, 1.300 kilometreyi aşan bir uzunlukta kırılır; sarsıntı dakikalarca sürer. Okyanus tabanı metrelerce yükselir.

Yaklaşık yirmi dakika sonra dalgalar Aceh kıyısına ulaşır; bazı yerlerde 30 metreyi aşar. Banda Aceh'in kıyı mahalleleri yok olur. Dalga saatler içinde Tayland, Sri Lanka, Hindistan ve Maldivlere, yedi saat sonra Afrika'nın doğu kıyısına ulaşır.

İlk saatler

Pek çok kıyıda insanlar, dalga gelmeden önce denizin çekildiğini görür ve merakla açılan kumsala yürür. Uyarı olmadığı için kaçmak için zaman kalmaz. Yaklaşık 230 bin kişi hayatını kaybeder; yalnızca Endonezya'da ölü ve kayıp sayısı 160 bini aşar.

Banda Aceh'teki Baiturrahman Ulu Camii, çevresindeki her şey yıkılırken ayakta kalır ve hayatta kalanların sığınağı olur.

Yardım ve yeniden yapılanma

Tarihin en büyük uluslararası yardım seferberliklerinden biri başlar. Aceh'te yüz binlerce ev yeniden yapılır. Felaket, uzun süredir çatışma yaşanan Aceh'te barış görüşmelerinin de önünü açar; 2005'te barış anlaşması imzalanır.

Neyi değiştirdi

2006'da Hint Okyanusu Tsunami Uyarı Sistemi kurulur. Okul müfredatlarına ve kıyı köylerindeki eğitimlere "deniz çekilirse yükseğe koş" bilgisi girer.

Bugün

Banda Aceh'te tsunami müzesi ve kıyı boyunca tahliye binaları vardır. Her yıl 26 Aralık'ta bölgede kaybedilenler anılır.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı ve Küresel Tarihi Tsunami Veritabanı
• USGS, M 9.1 - 2004 Sumatra-Andaman Islands Earthquake
• UNESCO IOC, Indian Ocean Tsunami Warning and Mitigation System