1998 Adana-Ceyhan Depremi Çukurova'yı Yirmi Saniye Sarstı

27 Haziran 1998, Cumartesi. Saat 16:55. Çukurova'da kavurucu bir yaz günü. Adana'da insanlar hafta sonunun sıcağından kaçmaya çalışırken, Ceyhan Ovası'nın altından gelen yirmi saniyelik bir sarsıntı Adana'yı ve Ceyhan'ı vuruyor. Telefonlar susuyor, şehir geceyi sokakta geçiriyor.

Depremden önce

Adana, Türkiye'nin en büyük şehirlerinden biridir. Pamuk tarlaları, fabrikaları ve hızla büyüyen mahalleleriyle Çukurova'nın merkezidir. Ceyhan ise ovanın doğusunda, Ceyhan Nehri'nin kıyısında kurulu bir tarım ilçesidir.

Ova, tektonik bakımdan hareketli bir havzadır. Havzanın tabanı gevşek kum, silt ve kil katmanlarıyla doludur ve bu katmanlar suya doymuş hâldedir. Bölge daha önce de depremler yaşamıştır: 1945'te Ceyhan çevresindeki bir depremde 13 kişi ölmüş, 2.500 ev yıkılmış; 1952'deki Ceyhan-Misis depreminde 10 kişi hayatını kaybetmiştir.

16:55

Saat 16:55'te, merkez üssü Ceyhan'ın Abdioğlu ve Yakapınar köyleri çevresi olan 6,3 büyüklüğünde deprem olur. Ana sarsıntı yaklaşık yirmi saniye sürer ve bu sürede birbiri ardına dört güçlü sarsıntı hissedilir.

Ceyhan'da ve Adana'da çok katlı binalar çöker. Adana'da Çevik Kuvvet binasının üst katları yıkılır. Köylerde cami minareleri düşer. Ovanın pek çok yerinde yerden kum ve su fışkırır; zemin sıvılaşır. Ceyhan Nehri'nin kıyısındaki köylerde tarlalar çamura döner.

Sarsıntı Niğde'den Kayseri'ye, Kahramanmaraş'tan Gaziantep'e kadar geniş bir alanda hissedilir. Kalp krizi geçirerek hayatını kaybedenler de olur.

İlk saatler

Telefon hatları çöker; yeni yaygınlaşmaya başlayan cep telefonu şebekeleri de yoğunluktan çalışmaz. İnsanlar yakınlarına ulaşamaz. Akşama kadar 3-4 büyüklüğünde on beşi aşkın artçı deprem olur. Adanalılar geceyi parklarda, bahçelerde, boş arsalarda geçirir; yüzlerce kişi şehri terk eder.

Ankara'dan Sivil Savunma'nın 31 kişilik arama kurtarma ekibi, arama köpekleriyle birlikte bölgeye gönderilir. Adana ve Ceyhan'da yıkılan binaların enkazında arama çalışmaları gece boyunca sürer.

Devlet bölgede

Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Başbakan Mesut Yılmaz ve Başbakan Yardımcısı Bülent Ecevit deprem bölgesine gelir ve incelemelerde bulunur. Evleri yıkılan ya da hasar gören aileler için Kızılay çadırları kurulur; Adana şehir merkezinde okul bahçeleri çadır kentlere dönüşür.

Hasar tespitlerinde 9.271 binanın yıkıldığı ya da ağır hasar gördüğü, 16.597 binanın orta, 38.591 binanın hafif hasar aldığı belirlenir.

Güçlendirilen kolon

Depremden sonra Adana'da hasar gören binaların bir kısmı yıkılır, bir kısmı güçlendirilir. Yurt Mahallesi'ndeki iki bloklu Ayas Sitesi'nin B blokunun kolonları depremde hasar görür ve binaya "oturulamaz" raporu verilir. Dönemin Büyükşehir Belediye Başkanı Aytaç Durak'ın onayıyla bloğun zemin ve birinci katı güçlendirilir. Hasarsız görünen A bloka dokunulmaz.

Yirmi beş yıl sonra, 6 Şubat 2023 depremlerinde, güçlendirilen B blok hasar alır ama ayakta kalır. Güçlendirilmeyen A blok ise ilk depremden sonra, gece saatlerinde kısmen çöker. Site yöneticisi Hüseyin Kara, sitede kimsenin hayatını kaybetmediğini anlatır. 1998'de alınan bir kararın, çeyrek yüzyıl sonra insanların hayatını koruduğu bir hikâyedir bu.

Neyi değiştirdi

Resmî rakamlara göre depremde 145 kişi hayatını kaybetti: Adana'da 128, Osmaniye'de 7, Mersin'de 4, Hatay'da 5. Yaralı sayısı 1.500'ü aştı. Ekonomik kaybın yaklaşık 1 milyar dolar olduğu hesaplandı.

Ceyhan depremi, yumuşak ve suya doygun zeminlerin, orta büyüklükteki bir depremi bile ne kadar yıkıcı yapabileceğini gösterdi. Bilim insanları, ovanın kendi özelliklerine göre bir havza ve bölge planlaması yapılması gerektiğini vurguladı.

Ceyhan'dan bir yıl sonra Marmara depremi geldi. 1998 Ceyhan ve 1999 Kocaeli depremlerinde görülen hasarlar, prefabrik ve betonarme yapı sistemlerinin yeniden gözden geçirilmesine yol açtı.

Bugün

Her 27 Haziran'da Ceyhan'daki deprem anıtında, İnşaat Mühendisleri Odası Adana Şubesi ve Ceyhan Belediyesi'nin düzenlediği törenle depremde kaybedilenler anılıyor. Çukurova, 2023'te 6 Şubat depremlerinin etkilediği bölgenin de bir parçası oldu.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Biricik, A. S. ve Kurt, H. 27 Haziran 1998 Adana Ceyhan Depremi. Marmara Coğrafya Dergisi.
• Hürriyet, "20 saniye yetti" (28 Haziran 1998)
• gzt.com ve NTV, "25 yıl önceki Ceyhan depreminde kolonu güçlendirilen bina son depremlerde ayakta kaldı" (Mart 2023)
• Ünüvar, N. "1998 Ceyhan Depremi", Adana Post (2017)
• Evrensel, İMO Adana Şubesi ve Ceyhan Belediyesi anma töreni haberi (27 Haziran 2026)