1942 Erbaa-Niksar Depremi: Kelkit Vadisi'nde Kış Akşamı

20 Aralık 1942, akşam saat beşi geçiyor. Tokat'ın Erbaa ve Niksar ilçelerinde kış akşamı. Kuzey Anadolu Fayı, üç yıl önce Erzincan'da başlayan kırılma dizisini batıya doğru bir halka daha ilerletiyor.

Depremden önce

1942'de Türkiye, İkinci Dünya Savaşı'nın dışında kalmaya çalışan, yoksulluk ve kıtlık içindeki bir ülkedir. Kelkit Vadisi'ndeki Erbaa ve Niksar, tarım kasabalarıdır; evler kerpiç ve ahşaptır. 1939 Erzincan depreminden sonra Kuzey Anadolu Fayı'nın batıya doğru ardı ardına kırıldığı bir dönem başlamıştır.

Sarsıntı

Akşam saat 17:05'te, büyüklüğü 7,0 olarak verilen deprem olur. Erbaa ve Niksar'ın evlerinin büyük kısmı yıkılır. Kelkit Vadisi boyunca köyler ağır hasar görür.

İlk saatler

Kış akşamı, yıkılan kerpiç evlerin altında kalanlar komşuların elleriyle çıkarılmaya çalışılır. Can kaybı konusunda kaynaklar farklıdır: uluslararası kataloglar yaklaşık bin kişiden söz ederken, bazı Türk kaynakları üç bine kadar rakamlar verir.

Yardım ve yeniden yapılanma

Savaş yıllarının kıtlığında Kızılay bölgeye çadır ve erzak ulaştırmaya çalışır. Kasabalar sonraki yıllarda yeniden inşa edilir.

Neyi değiştirdi

Erbaa-Niksar depremi, 1939-1944 yılları arasında Kuzey Anadolu Fayı boyunca doğudan batıya ilerleyen deprem dizisinin bir halkasıdır. Bir yıl sonra Tosya-Ladik, iki yıl sonra Bolu-Gerede depremleri bu diziyi sürdürecektir.

Bugün

Erbaa ve Niksar bugün Kelkit Vadisi'nin canlı ilçeleri olarak yaşıyor. Bölgede hissedilen depremler, fayın hâlâ aktif olduğunu hatırlatıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Erbaa Belediyesi, deprem bilgi notu
• Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) Dergisi, Kuzey Anadolu Fayı depremleri çalışmaları