1995 Dinar Depremi Altı Ay Süren Uyarıyı Sonlandırdı

1 Ekim 1995, Pazar. Saat 17:57. Afyonkarahisar'ın Dinar ilçesinde insanlar aylardır süren küçük sarsıntılara alışmış. O gün de öğleden sonra yer birkaç kez sallanmış, bazı aileler tedbiren dışarıda. Akşamüstü gelen deprem, ilçenin binlerce binasını yıkıyor ya da hasara uğratıyor.

Depremden önce

Dinar, Göller Bölgesi'nin batısında, Büyük Menderes'in kaynağına yakın, tarım ve hayvancılıkla geçinen bir ilçedir. 1990'larda ilçede eski kerpiç evlerin yanında çok katlı betonarme binalar da yükselmeye başlamıştır. Ovanın tabanında yer altı suyu yüksektir.

Dinar'ın il olma hayali vardır. 1994'te Başbakan Tansu Çiller ve Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in ziyaretlerinde bu konuda umut verici sözler söylenmiştir.

Ama yer altında başka bir hazırlık sürmektedir. Depremden önceki altı ayda bölgede 77 öncü deprem kaydedilir. İlçenin yakınından, kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanan Dinar-Çivril Fayı geçer.

17:57

Pazar akşamüstü saat 17:57'de, 6,1-6,2 büyüklüğünde ana deprem olur. Dinar-Çivril Fayı yaklaşık 10 kilometre boyunca kırılır; yüzeyde yer yer 40 santimetre genişliğinde yarıklar açılır.

Dinar merkezinde pek çok bina çöker. Konyalı Camii'nin minaresinin şerefesi ve üst kısmı yıkılır. İstasyon Mahallesi'nde eski kâgir binaların cepheleri dökülür. Yakaköy, Kızıllı, Yapağılı, Kabaklı ve Tuğaylı köyleri ağır hasar görür. Sarsıntı Burdur ve Uşak'a kadar hissedilir.

Depremden önce gün içinde hissedilen sarsıntılar nedeniyle bazı aileler evlerinin dışındadır. Bu, can kaybını sınırlayan nedenlerden biri olarak sonradan anlatılacaktır.

İlk saatler

Enkazlarda arama kurtarma gece boyunca sürer. Dinar Devlet Hastanesi'nin bahçesine seyyar bir hastane kurulur.

Depremde 90 kişi hayatını kaybeder, 243 kişi yaralanır. Dinar ve çevresinde yaklaşık 14 bin bina hasar görür; bölgedeki hasarlı konut sayısının 40 bine yaklaştığı belirtilir.

Çadırda bir sonbahar

Evleri yıkılan ya da girilemeyecek kadar hasar gören aileler, Stadyum Mahallesi'nde kurulan Kızılay çadırlarına yerleşir. Artçı depremler bitmez: ilk bir ayda 660 artçı sarsıntı kaydedilir. Ekim'in soğuyan gecelerinde aileler çadırlarda, yapımı başlayan afet konutlarını bekler.

Devlet bölgede

Hükümet bölgeye ödenek gönderir. Dönemin Maliye Bakanı İsmet Attila, Afyon İl Özel İdaresi'ne 10 milyar, Dinar Belediyesi'ne 5 milyar lira acil ödenek gönderir. 13 Ekim 1995'te Başbakan Tansu Çiller'in onayıyla Afet Fonu'ndan 225 milyar lira aktarılır. Maliye Bakanlığı aracılığıyla yapılan toplam yardım 277 milyar lirayı bulur.

Yüksek Planlama Kurulu programına Dinar için içme suyu, belediye binası, itfaiye, otogar, çarşı ve afet konutları eklenir. Afet konutlarının temellerinin kazıldığı yerlerde taban suyunun ne kadar yüksek olduğu açıkça görülür.

Otuz bir yıl sonra o günleri anlatan İsmet Attila, istenen her şeyi verdiğini, "keşke şunu da yapsaydım" diyeceği bir şey kalmadığını söyler.

Neyi değiştirdi

Dinar depremi, orta büyüklükteki bir depremin bile kötü yapılmış betonarme binaları yıkabileceğini gösterdi. 17 Ağustos 1999'dan önce Türkiye'yi en çok korkutan depremlerden biri oldu ve yapı denetimi tartışmalarının erken örneklerinden biri olarak hatırlandı.

Deprem, Dinar'ın il olma hayalini de sona erdirdi. Yerel yazarların anlatımıyla, depremden sonra Dinar'ın "illik dosyası" bir daha açılmamak üzere kapandı.

Bugün

Dinar, yeniden kurulmuş binaları ve afet konutlarıyla yaşamını sürdürüyor. Her 1 Ekim'de ilçede depremde kaybedilenler anılıyor. Dinar-Çivril Fayı, Göller Bölgesi'nin izlenen aktif faylarından biri olmaya devam ediyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Marmara Coğrafya Dergisi, "1 Ekim 1995 Dinar Depremi"
• Posta, "17 Ağustos öncesi en korkutan depremdi! Dinar depreminin üzerinden 27 yıl geçti" (1 Ekim 2022)
• Afyon Şehir ve Afyon Türkeli gazeteleri, İsmet Attila ile söyleşi (Eylül 2026)
• Dinar Gündem, H. Çalışkan, "Tansu Çiller'i bir de bana sorun" (2022)
• Bilkent Üniversitesi, 1995 Dinar depremi ve etkileri