1983 Erzurum-Kars Depremi: Kış Kapıdayken
30 Ekim 1983 sabahı Erzurum ve Kars'ın yayla köylerinde 6,8 büyüklüğündeki deprem 1.155 can aldı; ağır toprak damlı evler yıkıldı. Kışa girerken evsiz kalan köylerin belgesel anlatımı.
Pazar sabahı, saat 07:12. Tarih 30 Ekim 1983. Erzurum ile Kars arasındaki yayla köylerinde kış hazırlığı başlamış. Deprem, yüksek dağ köylerini birkaç saniyede yerle bir ediyor; kış kapıda.
Depremden önce
Erzurum'un Pasinler, Horasan, Narman, Şenkaya ve Tortum ilçeleri ile Kars'ın Sarıkamış çevresi, yüksek rakımlı, hayvancılıkla geçinen köylerden oluşur. Evler taş ve toprak damlıdır; ağır damlar, sarsıntıda en büyük tehlikedir.
Sarsıntı
Sabah 07:12'de, büyüklüğü 6,6 ile 6,9 arasında verilen deprem olur. Yüzlerce köyde taş evler çöker; ağır toprak damlar içeridekilerin üzerine yıkılır. Elliye yakın yerleşim tamamen yıkılır.
İlk saatler
Ulaşımın zor olduğu dağ köylerine yardım ancak saatler sonra ulaşabilir. Resmî rakamlara göre 1.155 kişi hayatını kaybeder; bazı kaynaklar 1.340 rakamını verir. Binlerce hayvan da telef olur.
Yardım ve yeniden yapılanma
Kış yaklaşırken evsiz kalan binlerce aileye çadır ve sobalar ulaştırılır. Türkiye'ye pek çok ülkeden yardım gelir. Köyler, daha hafif çatılı ve daha dayanıklı evlerle yeniden kurulur.
Neyi değiştirdi
1983 depremi, Doğu Anadolu'nun yüksek köylerindeki ağır toprak damlı evlerin ne kadar ölümcül olabileceğini bir kez daha gösterir. Kırsal konut yapımında hafif çatı kullanımı yaygınlaştırılmaya çalışılır.
Bugün
Erzurum ve Kars'ın yayla köyleri yeniden kurulmuş olsa da göçle nüfusları azalmıştır. 30 Ekim, bölgede depremde ölenlerin anıldığı gündür.
Kaynaklar
- NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
- Atatürk Üniversitesi, 1983 Erzurum Earthquake and Foreign Aid Based on British-American Records
- EERI, Learning from Earthquakes: Northeastern Turkey 1983
