1912 Mürefte-Şarköy Depremi: Ganos'un Uyanışı

9 Ağustos 1912, sabahın erken saatleri. Marmara Denizi'nin kuzeybatı kıyısında, Tekirdağ'ın Mürefte ve Şarköy kasabaları bağ bozumuna hazırlanıyor. Yaklaşık elli saniye süren sarsıntı, iki kasabayı neredeyse tamamen yıkıyor.

Depremden önce

1912'de Mürefte ve Şarköy, Osmanlı İmparatorluğu'nun Trakya'daki bağcılık ve şarapçılıkla tanınan kıyı kasabalarıdır. Rum, Türk ve Ermeni nüfusun bir arada yaşadığı kasabalarda evler çoğunlukla taş ve ahşaptandır.

Kasabaların arkasında uzanan Ganos Dağı'nın eteğinden, Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara'ya giren kolu geçer. Bu bölüme Ganos Fayı denir.

Sarsıntı

9 Ağustos 1912'de büyüklüğünün 7,2-7,4 olduğu tahmin edilen deprem olur. Sarsıntı yaklaşık elli saniye sürer. Fay, Ganos'tan Marmara Denizi'nin içine kadar kırılır; yer yer 2 ile 5,5 metre arasında kayar.

Mürefte ve Şarköy'de binaların neredeyse tamamı kullanılamaz hâle gelir. Bölgede 12.600'den fazla bina yıkılır. Marmara kıyısında küçük bir tsunami oluşur.

İlk saatler

Can kaybı konusunda kaynaklar farklı rakamlar verir. Bazı kayıtlar yaklaşık 216 kişiden söz ederken, başka kaynaklar Mürefte'de 707, Şarköy'de 183 olmak üzere binin üzerinde ölüm bildirir. Uluslararası kataloglarda daha yüksek rakamlar da yer alır.

Depremi büyük bir artçı izler. Evleri yıkılan binlerce kişi yaz sıcağında bağlarda, açık alanlarda barınır.

Yardım ve yeniden yapılanma

İstanbul'dan ve çevre kasabalardan yardım gönderilir. Ancak birkaç ay sonra başlayan Balkan Savaşı, bölgenin yeniden yapılanmasını zorlaştırır. Kasabalar yavaş yavaş, büyük ölçüde halkın kendi emeğiyle yeniden kurulur.

Neyi değiştirdi

1912 depremi, Kuzey Anadolu Fayı'nın Marmara Denizi'ne giren batı ucunun ne kadar büyük depremler üretebileceğini gösterir. Bugün bilim insanları, 1912'de kırılan bölüm ile 1999'da kırılan İzmit bölümü arasında kalan Marmara parçasını, İstanbul için en büyük tehlike olarak izliyor.

Bugün

Mürefte ve Şarköy, bağları ve şarap gelenekleriyle bugün de yaşıyor. Ganos Fayı üzerinde zaman zaman görülen küçük deprem fırtınaları, bölgede dikkatle takip ediliyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• İTÜ, Şarköy-Mürefte 1912 Earthquake's Tsunami, extension of the associated faulting in the Marmara Sea
• Sakarya Üniversitesi açık arşivi, 1912 Mürefte-Şarköy depremi çalışmaları