1980 İrpinya Depreminde Yardım Dağ Köylerine Ulaşamadı

23 Kasım 1980, Pazar akşamı. Saat 19:34. Güney İtalya'nın Irpinia bölgesinde aileler evlerinde; bazı köylerde akşam ayini sürüyor. Seksen saniye içinde gelen üç sarsıntı, dağ köylerini yerle bir ediyor. Yardım ise günlerce gelmeyecek.

Depremden önce

Irpinia, Napoli'nin doğusunda, Apenin Dağları'nın Campania ve Basilicata bölgelerine uzanan kısmıdır. Yoksul dağ köyleri, taş evleri ve dar sokaklarıyla bilinir. Bölgeden on yıllardır kuzeye ve yurt dışına göç vardır.

Sant'Angelo dei Lombardi'nin katedrali ve tarihî merkezi, Conza della Campania'nın ortaçağ sokakları, Lioni ve Teora'nın taş evleri, bölgenin yüzyıllık dokusudur.

19:34

Saat 19:34'te, 6,9 büyüklüğünde deprem başlar. Seksen saniye içinde üç ayrı sarsıntı gelir; yer yetmiş saniye boyunca sallanır. Sarsıntı 26 bin kilometrekarelik bir alanda hasar bırakır.

Sant'Angelo dei Lombardi'de binalar üst üste çöker; kasabada 300 kişi ölür. Conza della Campania neredeyse tamamen yok olur. Balvano'da Pazar ayini sırasında ortaçağdan kalma kilise çöker; içeride olanların yüze yakını hayatını kaybeder, ölenlerin çoğu çocuktur. Lioni ve Teora büyük ölçüde yıkılır. Napoli'de de eski binalar çöker.

Gelmeyen yardım

Dağ yollarının kapanması, iletişimin kopması ve ulusal bir afet örgütünün olmaması yüzünden yardım köylere günlerce ulaşamaz. İlk günlerde enkazları köylüler elleriyle kazar.

Cumhurbaşkanı Sandro Pertini bölgeyi gezer. 26 Kasım akşamı televizyondan ulusa seslenir ve yardımların gecikmesini açıkça eleştirir: olması gereken ilk yardımın zamanında gelmediğini, köylülerin yakınlarını çıplak elleriyle aradığını anlatır. Bir devlet başkanının kendi devletini bu kadar açık eleştirmesi, İtalya'da derin bir etki bırakır.

Kış

Depremde 2.483 ile 4.900 arasında kişi hayatını kaybeder, 8 bine yakın kişi yaralanır, yaklaşık 250 bin kişi evsiz kalır. Kış gelirken evsiz kalanlar çadırlara ve konteynerlere yerleştirilir. Bazı aileler bu geçici barınaklarda yıllarca yaşayacaktır.

Yeniden yapım ve skandal

Yeniden yapım için devasa bir bütçe ayrılır. Ama sonraki yıllarda yapılan soruşturmalar, paranın büyük bir kısmının depremzedelere ulaşmadığını ortaya koyar. Hesaplamalara göre harcanan paranın önemli bölümü siyasi bağlantılara, rüşvete ve Camorra'ya gitmiştir. Irpinia'nın yeniden yapımı, İtalya'da uzun yıllar sürecek bir yolsuzluk tartışmasının adı olur.

Neyi değiştirdi

Irpinia depremindeki dağınık ve yavaş müdahale, İtalya'da afet yönetiminin yeniden örgütlenmesine yol açar. Deprem sonrasında olağanüstü komiser olarak görev yapan Giuseppe Zamberletti'nin öncülüğünde kurulan yapı, bugün İtalya'nın Sivil Koruma Dairesi'nin temelini oluşturur.

Bugün

Irpinia'nın köylerinin bir kısmı eski yerlerinde, bir kısmı yeni yerlerde yeniden kuruldu. Conza della Campania'nın eski merkezi, yıkıntılarıyla birlikte bir arkeolojik park olarak korunuyor. Her 23 Kasım'da bölgede depremde kaybedilenler anılıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• INGV, Catalogo dei Forti Terremoti in Italia: 23 novembre 1980, Irpinia-Basilicata
• USGS, 1980 Irpinia earthquake intensity map
• Vikipedi (İngilizce), 1980 Irpinia earthquake (başlangıç kaynağı)