2020 Petrinja Depremi Yeni Yıla İki Gün Kala Vurdu

29 Aralık 2020, Salı. Saat 12:19. Hırvatistan'ın Petrinja kasabasında, koronavirüs salgınının ortasında, yeni yıla iki gün kala. Bir gün önce 5 büyüklüğünde bir deprem kasabayı sarsmış, insanlar korkuyla evlerine dönmüş. Öğle vakti gelen asıl deprem, kasabanın yarısını yıkacak. Belediye başkanı, canlı yayında yardım çağrısı yapacak.

Depremden önce

Petrinja, Zagreb'in yaklaşık 50 kilometre güneyinde, Kupa Nehri'nin kıyısında yaklaşık 25 bin kişilik bir kasabadır. Sisak-Moslavina ilçesi, Hırvatistan'ın görece yoksul bölgelerinden biridir; köylerde eski, bakımsız evler ve yaşlı nüfus çoğunluktadır. 1990'lardaki savaşın izleri hâlâ sürmektedir.

Hırvatistan, aynı yıl Mart ayında Zagreb'i sarsan 5,5 büyüklüğündeki depremi yaşamıştır. Bölgede 1909'da Pokupsko'da güçlü bir deprem olmuştur.

28 Aralık'ta Petrinja yakınlarında 5,0 büyüklüğünde bir öncü deprem olur; bazı binalar hasar görür.

12:19

Ertesi gün öğle saatinde, 12:19'da, Petrinja'nın yaklaşık 3 kilometre batı-güneybatısında, Strašnik köyü yakınlarında 6,4 büyüklüğünde deprem olur. Kaynak yerin yaklaşık 10 kilometre altındadır. Sarsıntı Slovenya'da, Bosna-Hersek'te, Macaristan'da, Avusturya'da, İtalya'da hissedilir.

Petrinja'da neredeyse bütün evler hasar görür. Şehir merkezi ağır hasar görür; belediye binasının ve Aziz Lawrence Kilisesi'nin çatıları yıkılır. 13 yaşında bir kız çocuğu hayatını kaybeder.

Belediye Başkanı Darinko Dumbović, kasabanın yarısının yıkıldığını söyler. Dumbović'in yıkıntıların arasında, televizyonda yardım istediği görüntüler bütün ülkede yayılır.

Köyler

En ağır yıkım, Glina yakınlarındaki Majske Poljane köyündedir; bütün binalar hasar görür, pek çoğu çöker. Köyde beş kişi hayatını kaybeder; aralarında evleri çöken 20 yaşında bir genç ve babası vardır. Žažina köyünde bir kilise çöker ve bir kişi ölür.

Sisak'ta hastane ve belediye binası ağır hasar görür, ama hastane kapanmaz. Glina, Sunja, Hrvatska Kostajnica ve çevre köylerde yüzlerce ev oturulamaz hâle gelir. Komşu Slovenya'da Krško nükleer santrali otomatik olarak kapanır; Ljubljana'da parlamento oturumu yarıda kesilir.

Gönüllüler

Deprem bölgesine Hırvatistan'ın dört bir yanından gönüllüler akın eder. İnsanlar kendi araçlarıyla yiyecek, su, battaniye, jeneratör, kamp araçları ve konteynerler getirir. Kurtarma ekipleri, itfaiye ve ordu enkazda çalışır. Pandeminin ortasında, insanlar maskeleriyle yan yana kum torbası ve çatı kiremidi taşır.

Avrupa Birliği ülkeleri ve komşu ülkeler konteyner, çadır ve yardım gönderir. Bosna-Hersek kurtarma ekipleri hazır bekletir. Pek çok ülke ve kuruluş yeniden yapım için bağış yapar.

3 Ocak'ta, hasarlı bir binanın çatısını onaran gönüllü bir kurtarma görevlisi düşerek hayatını kaybeder. 20 Ocak'ta Sisak'ta bir evi onaran bir işçi, üzerine çöken duvarın altında kalarak ölür.

Çadırlar ve konteynerler

Kışın ortasında, evleri yıkılan ya da oturulamaz hâle gelen aileler çadırlarda, konteynerlerde, karavanlarda ve arabalarında yaşar. Artçı sarsıntılar haftalarca sürer; insanlar evlerine girmekten korkar.

Obruklar

Depremden sonra, Mečenčani ve Borojevići köylerinin yakınında, karstik zeminde obruklar açılmaya başlar. Mart 2021'e kadar 90'dan fazla obruk oluşur; en büyüğü 12 metre derinliğinde ve 25 metre çapındadır. Bazıları evleri tehdit eder; yetkililer köylerin boşaltılmasını tartışır. Jeofizikçilere göre deprem yeraltı su akışlarını bozmuş, doğal erimeyi hızlandırmıştır. Aralık 2021'de bile yeni obruklar açılmaktadır.

Kayıp

Depremde yedi kişi hayatını kaybeder; onarım sırasında ölen iki kişiyle birlikte ölü sayısı dokuzdur. 26 kişi yaralanır. Dünya Bankası'nın desteğiyle yapılan hesaplamalara göre zarar 5 milyar avroyu aşar.

Yeniden yapılanma

Başbakan Andrej Plenković'in hükümeti, yeniden yapım için Avrupa Birliği Dayanışma Fonu'na başvurur. Ama yeniden yapım yavaş ilerler. Bürokrasi, yetersiz müteahhit ve malzeme sıkıntısı yüzünden pek çok aile yıllarca konteynerlerde yaşar. Yeniden yapımın gecikmesi, Hırvatistan'da siyasi bir tartışma konusu olur.

Neyi değiştirdi

Petrinja depremi, aynı yıl Zagreb depreminin ardından gelerek, Hırvatistan'da eski yapı stokunun ve kırsal bölgelerin depreme karşı ne kadar savunmasız olduğunu gösterdi. Gönüllülerin dayanışması, depremin en çok hatırlanan yanlarından biri oldu.

Bugün

Petrinja'da yıkılan evlerin yerine yenileri yükseliyor; ama kasabada ve köylerde hâlâ konteynerlerde yaşayan aileler var. Depremin yıl dönümlerinde ölenler anılıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Hırvatistan Sismoloji Servisi, 29 Aralık 2020 Petrinja depremi
• USGS, M 6.4 – 2 km WSW of Petrinja, Croatia
• Vikipedi (İngilizce), 2020 Petrinja earthquake (başlangıç kaynağı)