1963 Üsküp Depremi: Saatin 05:17'de Durduğu Şehir

Cuma sabahı, saat 05:17. Tarih 26 Temmuz 1963. Yugoslavya'nın Makedonya Cumhuriyeti'nin başkenti Üsküp uykuda. Yirmi saniyelik bir sarsıntı, şehrin büyük bölümünü yıkıyor. Tren istasyonunun saati, depremin anında duruyor.

Depremden önce

Üsküp, Vardar Nehri'nin iki yakasına kurulmuş, Osmanlı döneminden kalma çarşısı, camileri, hanları ve kiliseleriyle çok kültürlü bir şehirdir. 1963'te yaklaşık 200 bin kişi yaşar. Bölge, Balkanlar'ın aktif deprem kuşağındadır.

Sarsıntı

Sabah 05:17'de, şehrin hemen altında 6,1 büyüklüğünde deprem olur. Binaların büyük kısmı yıkılır ya da ağır hasar görür. Tren istasyonunun bir kısmı çöker; duvarındaki saat 05:17'de durur.

İlk saatler

Yugoslav ordusu kurtarma çalışmalarını yürütür. Depremde yaklaşık 1.070 kişi hayatını kaybeder, 3 binden fazla kişi yaralanır. Şehrin nüfusunun büyük kısmı evsiz kalır.

Yardım ve yeniden yapılanma

Soğuk Savaş'ın ortasında, Doğu ve Batı bloklarından seksenden fazla ülke Üsküp'e yardım gönderir. Bu dayanışma nedeniyle Üsküp, "uluslararası dayanışma şehri" olarak anılır.

Şehrin yeniden planlanması için uluslararası bir yarışma düzenlenir; Japon mimar Kenzo Tange'nin ekibinin planı şehir merkezinin yeniden kurulmasına yön verir.

Neyi değiştirdi

Üsküp depremi, Yugoslavya'da deprem yönetmeliklerinin yeniden yazılmasına ve şehrin deprem mühendisliği araştırma enstitüsünün kurulmasına yol açar. Enstitü, sonraki on yıllarda bölgenin önde gelen araştırma merkezlerinden biri olur.

Bugün

Eski tren istasyonunun kalan bölümü, saat 05:17'de durmuş duvar saatiyle birlikte Üsküp Şehir Müzesi olarak korunuyor. Osmanlı çarşısı ve hanlar restore edilmiş olarak yaşıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Kuzey Makedonya Deprem Mühendisliği ve Mühendislik Sismolojisi Enstitüsü (IZIIS)