1977 Palu Depremi: Kar Altındaki 31 Köy

25 Mart 1977, Cuma, sabaha karşı. Ankara'da erken seçim tartışması Meclis'i kilitlemiş; 44 ilde elektrik kesintisi var. Elazığ'ın Palu ilçesinde ve köylerinde kar yerde. Saat üçte yer hafifçe sallanıyor; uyananlar evlerini boşaltmaya başlıyor. Saat beşe doğru gelen güçlü sarsıntı evleri yıkıyor. Bir ailenin sekiz ferdi ölüyor. Köy muhtarları, yardım gelmezse halkın bu kez soğuktan donacağını söylüyor.

Depremden önce

Palu, Elazığ'ın doğusunda, Murat Irmağı'nın kıyısında bir ilçedir. Çevresindeki köyler vadiye ve yamaçlara dağılmıştır; evler taş ve kerpiçtir. Mart sonunda bölge hâlâ kış içindedir.

İlçe, Doğu Anadolu Fayı'nın üzerindedir. Bu fay 2020'de, Palu'nun hemen batısında yeniden kırılacak ve Elazığ'ı yıkacaktı.

Türkiye 1977 baharında Süleyman Demirel'in Milliyetçi Cephe hükümetiyle yönetilmektedir. Koalisyon ortakları erken seçim konusunda anlaşamamakta, Meclis Danışma Kurulu toplanamamaktadır. Sokaklarda siyasi şiddet artmaktadır.

Saat üçteki uyarı

Palu Belediye Başkanı Giyasettin Öztürk'ün Milliyet muhabiri Kutlu Erdoğmuş'a verdiği bilgiye göre Palu o sabah yedi kez sallanır. İlk sarsıntı saat 03.00'tedir. Bu sarsıntıyı duyanlar evlerini boşaltmaya başlar.

Asıl yıkımı saat 04.55'teki güçlü sarsıntı yapar; evlerin büyük bölümü yıkılır ya da hasar görür. Gazeteye göre halkın ilk sarsıntıdan sonra evlerini terk etmesi, ölü sayısının yükselmesini önler. Rasathane yetkilileri, depremin bölgesel olduğu için İstanbul'da duyulmadığını bildirir.

Kalepınar'da bir aile

İlk tespitlere göre 9 kişi ölür, 6 kişi ağır yaralanır. Ölenlerin sekizi aynı ailedendir: Palu'nun Kalepınar mahallesinde yıkılan bir evde bir ailenin sekiz ferdi hayatını kaybeder.

Milliyet'in birinci sayfasındaki bir fotoğrafta, yeni yapılmış bir binanın kirişleri ve hatılları birbirinden ayrılmış, yapı temelindeki kayma yüzünden yana yatmıştır. Bu binada oturan 24 aile evsiz kalır.

Karlar içindeki köyler

Hasar köylerde daha büyüktür. 31 köyde 1.500 ev oturulamaz hâle gelir. Palu'ya gelen köy muhtarları, deprem bölgesini inceleyen İmar ve İskân Bakanı ile Elazığ Valisi'nden yardım ister. Muhtarlara göre köy halkı karlar içindedir; o gece yardım gelmezse halkın büyük bir kısmı bu kez soğuktan donarak ölecektir.

Palu halkının bir bölümü çevre ilçelere ve Elazığ'a göç etmeye başlar.

Bin çadır

Ertesi gün bölgeye 1.000 çadır dağıtılır. Milliyet'in 27 Mart'taki haberine göre ölü ve yaralı sayısında artış olmamıştır. Aynı sabah Ağrı ve çevresi de sallanır; Ağrı merkezinde bazı binaların duvarları çatlar, ama can kaybı olmaz.

Kayıp

Gazetelerin verdiği 9 ölü, uluslararası kataloglarda daha yüksektir; NOAA kaydında ölü sayısı 30 olarak geçer. Bu farkın kaynağını doğrulayabildiğimiz bir belge bulamadık. 31 köyde 1.500 ev oturulamaz hâle gelir.

Neyi değiştirdi

1977 Palu depremi, orta büyüklükte bir sarsıntının bile kış ortasında, kar altındaki köylerde nasıl bir barınma krizine dönüşebileceğini gösterdi. Yeni yapılmış bir binanın temelinden kayarak yana yatması, deprem bölgesinde yapı denetiminin eksikliğini de kayda geçirdi.

Palu, 2010'da Karakoçan ve 2020'de Sivrice depremleriyle yeniden sarsıldı.

Bugün

Palu bugün Murat Irmağı'nın kıyısında, tarihî kalesiyle bilinen bir ilçe. Doğu Anadolu Fayı'nın geçtiği bölge, Türkiye'nin en yakından izlenen deprem kuşaklarından biri.

Kaynaklar

• Milliyet, 26 Mart 1977, sayfa 1: Kutlu Erdoğmuş'un Elazığ'dan haberi (Gaste Arşivi)
• Milliyet, 27 Mart 1977, sayfa 1 (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (25 Mart 1977)