1971 Burdur Depremi: Sıkıyönetim Günlerinde Yıkılan Şehir

12 Mayıs 1971, Çarşamba sabahı. 12 Mart muhtırasının üzerinden iki ay geçmiş; ülkenin büyük şehirlerinde sıkıyönetim var, gazeteler gözaltı haberleriyle dolu. Burdur'da insanlar işe, çocuklar okula gidiyor. Saat 8'i 20 dakika 20 saniye geçe yer sallanıyor. Hükümet konağı, hastane, cezaevi, okullar hasar görüyor; şehirdeki binaların yüzde 85'i oturulamaz hâle geliyor. Bağlantı kesildiği için felaket ancak jandarma telsiziyle duyurulabiliyor.

Depremden önce

Burdur, Göller Bölgesi'nde, adını taşıyan gölün kıyısında bir il merkezidir. Çevresinde Yeşilova gibi ilçeler ve göl kıyısına, dağ eteklerine dağılmış köyler vardır. Şehirde altı katlı yeni binalar yükselmeye başlamıştır; köylerde evler kerpiç ve taştır.

Bölge, Fethiye'den Burdur'a uzanan deprem kuşağının üzerindedir. 1914'te Burdur, 1957'de Fethiye büyük depremler yaşamıştır.

Türkiye 1971 baharında 12 Mart muhtırasıyla kurulan Nihat Erim hükümetiyle yönetilmektedir. Birçok ilde sıkıyönetim ilan edilmiştir; Meclis yeni sıkıyönetim kanununu görüşmektedir.

Sabah 8.20

Uluslararası kataloglar depremi 12 Mayıs 1971, Greenwich saatiyle 06.25 olarak kaydeder; büyüklüğü 5,9'dur. Milliyet'in Mete Akyol, Güngör Gönültaş ve Orhan İlhan imzalı haberine göre sarsıntı yerel saatle 8'i 20 dakika 20 saniye geçe başlar ve kısa aralıklarla gün boyu sürer.

Ne olduğunu anlayamayan halk sokaklara fırlar. Ağır hasar gören binalar arasında hükümet konağı, cezaevi, şeker fabrikası, hastane, DSİ binası ve okullar vardır; altı katlı binalar çöker.

Kesilen bağlantı

PTT binası da hasar gördüğü için şehirle bağlantı kurulamaz; yıkımın boyutu uzun süre duyurulamaz. Burdur Valisi Eşref Ayhan durumu ancak jandarma telefonu ve telsizle çevre illere bildirebilir ve yardım ister.

Vali Ayhan'a göre Burdur'daki binaların büyük bölümü ağır hasar görmüştür. Devlet hizmetleri çadırlarda yürütülmeye başlanır.

Hastane bahçesinde

Yaralılar, duvarları çatlayan hastane binasına girmek istemez. Tedavi çalışmaları açık havada yapılmak zorunda kalınır. Milliyet'in birinci sayfasındaki fotoğraflardan birinde yaralı bir çocuk annesinin sırtındadır.

Köyler

Ölülerin çoğu köylerdedir. Milliyet'in aktardığı son rakamlara göre Yazıköy'de 16, Yarıköy'de 8, Bödüz ve Hacılar köylerinde ikişer kişi ölmüştür; Burdur merkezde ölü sayısı 18'dir. Yazıköy ve Yarıköy'de evlerin çoğu yıkılmıştır. Alanköy'de 40 ev yıkılır. Yeşilova'ya bağlı üç köyde evlerin tamamı yerle bir olur.

Sarsıntı komşu Denizli'yi de etkiler. Denizli Valisi'nin açıklamasına göre Acıpayam'a bağlı köylerde evler yıkılır, bir köy okulu ve öğretmen lojmanı ağır hasar görür, beş kişi yaralanır. Yardım ekipleri gelene kadar enkazı askerî birlikler kaldırır.

Üç bakan yolda

Başbakan Nihat Erim, Devlet Bakanı Sadi Koçaş ve Türkiye'nin ilk kadın bakanı olan Sağlık Bakanı Türkan Akyol ertesi gün Burdur'a gider.

13 Mayıs'ın Milliyet'inde deprem haberi, sıkıyönetim mahkemelerinin başladığı, tanınmış isimlerin gözaltına alındığı, Dev-Genç'in mahkeme kararıyla kapatıldığı haberlerin yanında yer alır. Aynı sayfada piyanist Verda Erman'ın New York'taki Leventritt yarışmasında birinci olduğu da duyurulur.

Kayıp

İlk gün 48 olarak duyurulan ölü sayısı, uluslararası kataloglarda 56 olarak kayıtlıdır. Burdur şehrinin büyük bölümü ve çevre köyler ağır hasar görür.

Neyi değiştirdi

1971 Burdur depremi, orta büyüklükte bir depremin bile yeni yapılan çok katlı binaları yıkabileceğini gösterdi. Hastane, PTT ve hükümet konağı gibi kritik binaların hasar görmesi, felaket anında haberleşmenin ve sağlık hizmetinin nasıl çökebileceğini ortaya koydu.

Deprem, ülkenin sıkıyönetim altında olduğu, gündemin siyasete kilitlendiği bir dönemde Göller Bölgesi'nin deprem gerçeğini hatırlattı.

Bugün

Burdur bugün gölünün kıyısında, yeniden yapılmış bir şehir. Burdur Gölü yıllar içinde çekildi, ama şehrin üzerinde durduğu fay sistemi etkin olmaya devam ediyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 13 Mayıs 1971, sayfa 1: Mete Akyol, Güngör Gönültaş ve Orhan İlhan'ın haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (12 Mayıs 1971, Burdur)