1955 Söke Depremi: Milet'in Yanındaki Köy

16 Temmuz 1955, Cumartesi sabahı. Büyük Menderes ovasında yaz. İstanbul'da gazeteler karaborsayla savaşı yazıyor; İzmir limanında işçiler grevde. Saat dokuzu on geçe Ege'de yer otuz sekiz saniye sallanıyor. Söke'ye bağlı Balat köyünün 360 evi tamamen yıkılıyor. Telefon ve telgraf hatları kopuyor; yıkılan köylerden günlerce haber gelmiyor.

Depremden önce

Söke, Aydın'ın batısında, Büyük Menderes'in denize döküldüğü ovanın kenarında bir ilçedir. Ovanın güneyinde, antik Milet kentinin yanı başında Balat köyü, onun çevresinde de başka köyler vardır. O yıllarda bu köyler Söke'ye bağlı Bozdoğan nahiyesine bağlıdır. Evler taş ve kerpiçtir.

Büyük Menderes ovası, Ege'nin en etkin deprem bölgelerinden biridir.

Türkiye 1955 yazında Adnan Menderes hükümetiyle yönetilmektedir. Hükümet karaborsa ve stokçulukla mücadele için tüccarlardan mal beyannamesi toplamaktadır; gazeteler depolarda ele geçirilen mallarla doludur.

Otuz sekiz saniye

Uluslararası kataloglar depremi 16 Temmuz 1955 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,6'dır. Milliyet'in İzmir'den aldığı habere göre sarsıntı saat 9'u 10 geçe olur ve 38 saniye sürer.

Gazeteye göre depremin merkez üssü genellikle seyrek nüfuslu yerlere rastladığı için insan kaybı ve yıkım görece az kalır. Zarar özellikle Aydın'ın Söke, İncirliova ve Karacasu kazalarındadır. İncirliova ve Karacasu'da yerden sular fışkırır.

Balat

En ağır yıkım Söke'nin Bozdoğan nahiyesindedir. Nahiyeye bağlı Balat köyünün 360 hanesi tamamen yıkılır. O güne kadar tespit edilen bilançoya göre köyde iki ölü ve üç ağır yaralı vardır. Çevredeki beş köyde de 150'ye yakın ev yıkılmıştır.

Söke'ye bağlı köylerde yıkılan ev sayısı 597'yi bulur; 825 ev de hasar görür. Can kaybının artmasından korkulur.

Kopan hatlar

Telefon ve telgraf hatları kesilir; haber almanın bütün yolları ortadan kalkar. Yıkılan köylerin bulunduğu yere giden ekiplerden ilk gün hiçbir bilgi alınamaz.

Kayıp

İlk haberlerde Balat'ta iki ölüden söz edilir. Uluslararası kataloglarda depremin ölü sayısı 23 olarak kayıtlıdır; deprem karşı kıyıdaki Sisam adasında da hasara yol açar. Yüzlerce ev yıkılır, yüzlercesi hasar görür.

Neyi değiştirdi

1955 Söke depremi, Büyük Menderes ovasının etkin fay sisteminin bir kez daha kırıldığını gösterdi. Deprem, Ege'nin iki yakasını, Anadolu kıyısını ve Sisam'ı birlikte sarstı.

Balat köyünün neredeyse tamamen yıkılması, ovanın kenarındaki taş ve kerpiç köy evlerinin orta büyüklükte bir depremde bile ne kadar savunmasız kaldığını kayda geçirdi.

Bugün

Balat bugün Didim'e bağlı bir mahalle; yanı başındaki Milet ören yeri, antik tiyatrosuyla her yıl binlerce ziyaretçiyi ağırlıyor. Büyük Menderes ovası pamuk tarlalarıyla yaşamaya devam ediyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 17 Temmuz 1955, sayfa 1: İzmir muhabirinin haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (16 Temmuz 1955, Söke-Aydın ve Sisam)