1957 Fethiye Depremleri: Sokakta Uyuyanları Kurtaran Emir

24 Nisan 1957, Çarşamba akşamı. Fethiye'de, Akdeniz'e bakan küçük liman kasabasında akşam saat dokuzu geçiyor. Yer yirmi beş saniye sallanıyor; evlerde çatlaklar açılıyor. Kaymakam, kimsenin evine girmemesini emrediyor. Yedi saat sonra, gece 04.26'da çok daha güçlü ikinci deprem geliyor. Şehrin neredeyse tamamı yıkılıyor; ama sokaklarda uyuyan insanların çoğu kurtuluyor.

Depremden önce

Fethiye, antik Telmessos'un üzerinde kurulmuş, kayalara oyulmuş Likya mezarlarıyla çevrili bir liman kasabasıdır. Muğla'ya bağlı bu ilçenin çevresinde, ovaya ve dağlara dağılmış köyler vardır.

Bölge, Rodos'tan Burdur'a uzanan bir fay kuşağının üzerindedir. Fethiye'nin hatırladığı son büyük deprem 1926'dadır.

Türkiye 1957 baharında Adnan Menderes hükümetiyle yönetilmektedir; gazetelerin gündeminde Kıbrıs meselesi vardır.

Akşam 21.17

İlk deprem 24 Nisan 1957 akşamı yerel saatle 21.17'de olur, 25 saniye sürer; büyüklüğü 7,1'dir. Fethiye'de pek çok bina hasar görür. Kaynaklara göre Fethiye Kaymakamı Nazif Okuş, ilk depremden sonra halkın evlerine girmemesi için sıkı bir tahliye emri verir. İnsanlar geceyi sokaklarda, bahçelerde, açık alanlarda geçirmeye başlar.

Gece 04.26

25 Nisan'da saat 04.26'da ikinci ve daha büyük deprem gelir. Bir dakika süren sarsıntının büyüklüğü 7,3'tür. İlk depremde hasar gören binalar çöker. Kasabadaki binaların yüzde doksanı hasar görür. Okullar, hastane, cezaevi, jandarma karakolu, sağlık ocağı ve belediye binası yıkılanlar ya da ağır hasar görenler arasındadır.

Limandaki rıhtımın beş altı metrelik bir parçası kopup denize gömülür. Asfalt yollar yarılır. Telefon hatları kopar; haberleşme ancak iki gün sonra sahra telefonlarıyla sağlanabilir. Sarsıntı Isparta'dan Bodrum'a, Denizli'den Kaş'a ve Rodos'a kadar hissedilir.

Dolgu toprağın üzerinde

Depremler günlerce sürer. Milliyet'in muhabiri Orhan Karayeli'nin 26 Nisan'da bildirdiğine göre Ege bölgesinde gün içinde yirmiden fazla deprem kaydedilmiş, bunlardan saat 8.25'teki çok şiddetli olmuştur. Yeniden birçok bina yıkılmıştır; halk korku içindedir.

Milliyet, Fethiye'de yıkılan binaların imar mevzuatına aykırı olarak dolma arazi üzerine kurulduğu iddiasını birinci sayfadan duyurur. Gazetenin bir fotoğrafında, evlerinden ve barklarından olan depremzedeler karanlık basmadan karınlarını doyurmaktadır.

Kızılay ve bir İngiliz destroyeri

İlk büyük yardım 26 Nisan'da Kızılay'dan gelir: 2.500 battaniye, 1.350 çadır ve bir sahra hastanesi. Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Başbakan Adnan Menderes 28 Nisan'da deprem bölgesini ziyaret eder. Enkaz kaldırma çalışmaları dinmeyen yağmurlar yüzünden aksar.

29 Nisan'da İngiliz Akdeniz Filosu'nun destroyeri HMS Dainty, Fethiye'ye 2.000 battaniye, 500 çadır, ilaç ve yiyecek getirir.

Kayıp

Milliyet'in 27 Nisan'daki haberine göre ölü sayısı 19'a yükselmiştir. Kaynaklara göre Fethiye ve köylerinde yaklaşık 60 bin kişinin yaşadığı bölgede ölü sayısının bu kadar düşük kalmasında, ilk depremden sonra verilen tahliye emrinin büyük payı vardır. Başka bir kaynak, çevre ilçelerle birlikte toplam 67 ölüden söz eder. Uluslararası kataloglarda ölü sayısı 18'dir. Yaklaşık 1.500 yapı hasar görür, 8 bin kişi depremden etkilenir.

Neyi değiştirdi

1957 Fethiye depremleri, bir öncü depremin ardından verilen zamanında bir tahliye kararının kaç hayat kurtarabileceğini gösteren örneklerden biri oldu. Aynı zamanda dolgu toprak üzerine kurulan binaların depremde ne kadar savunmasız olduğunu ortaya koydu.

Fethiye depremden sonra büyük ölçüde yeniden kuruldu.

Bugün

Fethiye bugün Akdeniz'in en çok ziyaret edilen turizm merkezlerinden biri. Limanı yatlarla dolu; kayalara oyulmuş Likya mezarları hâlâ şehrin üzerinde duruyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 27 Nisan 1957, sayfa 1: Orhan Karayeli'nin haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (25 Nisan 1957, Fethiye)
• Vikipedi (İngilizce), 1957 Fethiye earthquakes (başlangıç kaynağı)