1967 Pülümür Depremi: Fem Köyüne Koşan Elli Atlı

26 Temmuz 1967, Çarşamba gecesi. Türkiye'nin gözü Papa VI. Paul'ün İstanbul ve Efes ziyaretinde. Dört gün önce Sakarya'da bir deprem 90'a yakın kişiyi öldürmüş, yaralar henüz sarılmamış. Tunceli'nin Pülümür ilçesinin dağ köylerinde insanlar yatmaya hazırlanıyor. Saat dokuzu geçe yer sallanıyor. Fem köyünde 51 kişi ölüyor. Komşu Kirli köyünden elli atlı, yardıma koşuyor.

Depremden önce

Pülümür, Tunceli'nin kuzeyinde, Erzincan'a ve Erzurum'a komşu yüksek, dağlık bir ilçedir. Köyleri vadilere ve yamaçlara dağılmıştır; evler taş ve kerpiçtir, damları topraktır.

Bölge, Kuzey Anadolu Fayı'nın doğu ucuna, Erzincan ile Karlıova arasındaki kesime yakındır. Yaklaşık otuz yıl önce, 1939'da, Erzincan depremi bu toprakları yıkmıştır.

Türkiye 1967 yazında Süleyman Demirel'in Adalet Partisi hükümetiyle yönetilmektedir. Başbakan, CENTO'nun geleceğini görüşmek üzere İran'a gitmeye hazırlanmaktadır.

Gece dokuzu geçe

Uluslararası kataloglar depremi 26 Temmuz 1967 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,2'dir. Anadolu Ajansı'nın haberine göre Erzurum'da saat 21.10'da dipten gelen şiddetli bir sarsıntı hissedilir; halk korkuyla sokaklara çıkar. Muş'ta ve Van'da da sarsıntı duyulur. İstanbul'da Göztepe meteoroloji istasyonu iki depremi kaydeder.

İlk haberlerde hasardan söz edilmez. Erzurum Valisi, o ana kadar herhangi bir hasar tespit edilmediğini memnuniyetle bildirir. Ama depremin asıl merkezi Erzurum değil, Tunceli'nin dağ köyleridir; oralardan haber gelmesi zaman alır.

Fem köyü

Ertesi gün tablo ortaya çıkar. Milliyet'in deprem bölgesine gönderdiği muhabir Orhan Türel'in bildirdiğine göre ilk haberlerde Pülümür ve Tercan çevresinde 109 kişi ölmüş, 122 kişi yaralanmıştır.

En ağır kayıp Fem köyündedir: 51 ölü, 28 yaralı. Karagöl köyünde 32 kişi ölmüş, 65 kişi yaralanmıştır. Şampaşa köyünde 13 ölü, 12 yaralı vardır. Kozluca, Derindere ve Hasangazi köylerinde de ölenler vardır. Tercan'da bir kişi ölmüş, 13 kişi yaralanmıştır. Yüzlerce ev yıkılır.

Elli atlı

Fem köyüne yardım ilk olarak komşudan gelir. Milliyet'e göre yakındaki Kirli köyünden elli atlı derhal Fem'e koşar ve birçok kişiyi yıkıntıların altından kurtarır. Gazeteye göre bu atlıların yardımı, can kaybının daha da artmasını önler.

Deprem merkezindeki köylerin bir kısmından uzun süre haber alınamaz. Ölü sayısının artmasından korkulur.

Başbakan yolda kalıyor

Başbakan Süleyman Demirel, İran gezisini ertelemek zorunda kalır ve özel bir uçakla deprem bölgesine gider. Ama ulaşım güçlüğü yüzünden 51 kişinin öldüğü Fem köyüne ulaşamaz, yolda kalır. CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, Pülümür ve Tercan kaymakamlarına telgraf çekerek üzüntüsünü bildirir; bir CHP heyeti Doğu'ya gider.

Milliyet, aynı sayfada son otuz yılda Türkiye'de depremlerde 50 bin kişinin öldüğünü hatırlatır. Uzmanlara göre yeni depremin dört gün önceki Sakarya depremiyle bir ilgisi yoktur.

Kayıp

İlk haberlerde 109 olarak verilen ölü sayısı, uluslararası kataloglarda 97 olarak kayıtlıdır. Yüzlerce ev yıkılır ya da oturulamaz hâle gelir.

Neyi değiştirdi

1967 Pülümür depremi, aynı yaz içinde Türkiye'yi sarsan ikinci ölümcül depremdi. Önce Sakarya'da, sonra Tunceli'de yaşanan iki felaket, ülkenin iki ucundaki deprem tehlikesini aynı haftada gözler önüne serdi.

Deprem, Doğu Anadolu'nun dağ köylerine ulaşmanın ne kadar zor olduğunu da gösterdi: ilk yardımı devletten önce, at sırtında gelen komşu köylüler ulaştırdı.

Bugün

Pülümür bugün Tunceli'nin dağlık bir ilçesi; vadileri ve yaylalarıyla yaşamaya devam ediyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 27 Temmuz 1967, sayfa 1: Anadolu Ajansı'nın Erzurum haberi (Gaste Arşivi)
• Milliyet, 28 Temmuz 1967, sayfa 1: Orhan Türel'in deprem bölgesinden haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (26 Temmuz 1967, Tunceli)