Mart 1966 Hınıs-Varto Depremi: Beş Ay Önceki Uyarı

7 Mart 1966, Pazartesi, sabaha karşı. Ankara'da Meclis'te AP ile CHP milletvekilleri yumruk yumruğa kavga etmiş; Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel Washington'da bir askerî hastanede komada. Erzurum'un Hınıs ilçesinde ve Muş'un Varto ilçesinde köyler karın altında. Saat 03.15'te yer on saniye aralıksız sallanıyor. Kolhisar köyünde bir ailenin sekiz ferdi ölüyor. Beş ay sonra aynı topraklar çok daha büyük bir depremle yıkılacak.

Depremden önce

Hınıs ve Varto, Erzurum ile Muş arasındaki yüksek yaylada, birbirine komşu iki ilçedir. Köylerde evler taş ve kerpiçtir, damları ağır topraktır. Mart başında yayla hâlâ karla kaplıdır; bazı köylerin yolları kardan kapalıdır.

Bölge daha önce de sarsılmıştır: 1946'da Varto, 1959'da Hınıs depremleri can almıştır.

Türkiye 1966 baharında Süleyman Demirel'in Adalet Partisi hükümetiyle yönetilmektedir. Seçim kanunu değişikliği yüzünden Meclis'te gerginlik had safhadadır.

Saat 03.15

Uluslararası kataloglar depremi 7 Mart 1966 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,0'dır. Milliyet'in haberine göre deprem sabaha karşı saat 03.15'te başlar ve on saniye aralıksız sürer. Merkez üssünün Hınıs ilçesi ve çevresi olduğu tespit edilir.

Deprem Bitlis'te de şiddetli hissedilir; Ahlat ve Tatvan ilçelerinde yüzlerce ev hasar görür, ama can kaybı olmaz. Erzincan'dan İskenderun'a, Trabzon'dan Iğdır'a kadar pek çok yerde hafif sarsıntılar kaydedilir.

Kolhisar

En çok tahribat Hınıs'tadır. İlk bilgilere göre Kolhisar köyünde 8, Ağgelin köyünde 1, Bayır köyünde 1 kişi ölür. Kolhisar'da ölen sekiz kişi aynı aileye mensuptur.

Hınıs merkezinde 30 ev harap olur. Hükümet konağının üst katı çöker; daireler başka binalara taşınır. Merkeze bağlı 21 köyde 600 ev hasar görür. Yolları kardan kapalı olan bazı köylerden haber alınamaz.

Varto'nun köyleri

Muş'a bağlı Varto'da da yıkım büyüktür. Tepe köyünde 3 kişi ölür, köydeki 72 ev yerle bir olur. Akkonak ve Koton köylerinde birer kişi hayatını kaybeder; 20 kişi yaralanır. İlçenin 48 köyünden gelen haberler, birçok evin yıkıldığını ya da oturulamaz hâle geldiğini gösterir.

Muş'ta halk paniğe kapılır ve geceyi sokaklarda geçirir. Alaaddin Paşa Camii'nin minaresi çatlar, şerefesi uçar. Erzurum ve Muş valileri deprem bölgesine gider; Kızılay yardıma başlar.

Kayıp

Milliyet'in 8 Mart'taki manşetine göre Erzurum ve Muş'ta 15 kişi ölmüş, 25 kişi yaralanmıştır. Uluslararası kataloglarda ölü sayısı 10 olarak kayıtlıdır. Yüzlerce ev yıkılır ya da hasar görür.

Beş ay sonra

Mart depremi, aynı yılın en büyük felaketinin habercisi oldu. 19 Ağustos 1966'da Varto ve Hınıs, 6,8 büyüklüğünde bir depremle yeniden yıkıldı. O depremde iki binden fazla insan öldü; Mart'ta hasar gören köylerin çoğu bu kez tamamen yerle bir oldu.

Neyi değiştirdi

Mart 1966 depremi, Varto-Hınıs kuşağının ne kadar etkin olduğunu ve taş, toprak damlı köy evlerinin her sarsıntıda yeniden yıkıldığını gösterdi. Ama beş ay içinde bu uyarıdan sonuç çıkarılamadı; Ağustos'taki büyük deprem, aynı köylerde çok daha ağır bir bedel ödetti.

Bugün

Hınıs ve Varto bugün 1966'nın iki depreminden sonra yeniden kurulmuş yayla ilçeleri. Bölge, Türkiye'nin en yakından izlenen deprem kuşaklarından biri.

Kaynaklar

• Milliyet, 8 Mart 1966, sayfa 1 (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (7 Mart 1966, Varto-Muş)