1964 Malatya Depremi: Başlığı Uçan Minareler

14 Haziran 1964, Pazar öğleden sonrası. Türkiye Kıbrıs bunalımının en gergin günlerinde; birkaç gün önce Amerika Başkanı Johnson'un Ankara'ya gönderdiği mektup ülkeyi sarsmış. Malatya'da insanlar pazar gününün tadını çıkarıyor. Saat 15.15'te dipten gelen çok şiddetli bir sarsıntı şehri sallıyor. Camilerin minareleri yıkılıyor, PTT binası çatlıyor, yüzlerce bina oturulamaz hâle geliyor.

Depremden önce

Malatya, Fırat'ın batısında, kayısı bahçeleriyle çevrili bir il merkezidir. Şehrin yanı başında Yeşilyurt ilçesi vardır. Eski mahallelerde kerpiç ve taş evler, merkezde yeni kâgir binalar bulunur.

Malatya, Doğu Anadolu Fayı'nın yakınındadır. Bu fay 2023'te Kahramanmaraş depremlerinde kırılacak ve Malatya'yı da yıkacaktır.

Türkiye 1964 yazında İsmet İnönü'nün başbakanlığındadır. Kıbrıs'taki çatışmalar yüzünden Türkiye adaya müdahaleye hazırlanmış, Johnson'un sert mektubu bu müdahaleyi durdurmuştur.

Saat 15.15

Uluslararası kataloglar depremi 14 Haziran 1964 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,1'dir. Milliyet'in Malatya'dan aldığı habere göre şehirde ve çevresinde iki çok şiddetli deprem olur. Saat 15.15'te dipten gelen sarsıntılardan biri 8 saniye sürer.

Sarsıntıdan yıkılan evler olur; binlerce evde çatlaklar oluşur, yüzlerce bina oturulamaz hâle gelir.

Yıkılan minareler

Şehrin en büyük camilerinin minareleri hasar görür. Milliyet'e göre Yeni Cami'nin iki, Söğütlü Camii'nin bir, Yeşilyurt merkez camisinin bir minaresinin başlığı uçar. Bir caminin minberi yıkılır.

PTT boşaltılıyor

PTT binasında büyük çatlaklar oluşur, binanın bazı kısımları yıkılır. Bina bir süre boşaltılır; şehirlerarası telefon servisi dışarıya taşınır ve görüşmeler ancak bu şekilde yapılabilir.

Depremde 20 kişi yaralanır.

Gazetenin bir köşesinde

Milliyet'in 15 Haziran sayısında Malatya depremi, Kıbrıs haberleri, İnönü'nün Amerika gezisi, Rize'de uçuruma yuvarlanan bir kamyonun faciası ve Bursa ile Maraş'taki sellerin arasında yer alır. O günlerde ülkenin gündemi Kıbrıs'tır.

Kayıp

İlk haberlerde ölümden söz edilmez, 20 yaralı bildirilir. Uluslararası kataloglarda ise depremin ölü sayısı 8 olarak kayıtlıdır. Yüzlerce bina oturulamaz hâle gelir.

Neyi değiştirdi

1964 Malatya depremi, Doğu Anadolu Fayı çevresindeki şehirlerin deprem tehlikesini hatırlatan erken uyarılardan biriydi. Minareler ve kamu binaları gibi yüksek ve ağır yapıların hasar görmesi, şehrin yapı stokunun kırılganlığını gösterdi.

Malatya, 1986'da Doğanşehir'de, 2020'de Pütürge'de ve 2023'te Kahramanmaraş depremlerinde yeniden sarsıldı; 2023'te şehrin büyük bölümü yıkıldı.

Bugün

Malatya bugün 2023 depreminden sonra yeniden kurulan bir şehir. Kayısı bahçeleri hâlâ şehrin simgesi.

Kaynaklar

• Milliyet, 15 Haziran 1964, sayfa 1: Malatya'dan haber (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (14 Haziran 1964, Malatya-Adıyaman)