1960 Valdivia Depremi: Kaydedilen En Büyük Deprem

Pazar öğleden sonra, saat 15:11. Tarih 22 Mayıs 1960. Şili'nin güneyinde, Valdivia'da insanlar bir gün önceki depremin korkusunu henüz atamamış. Birazdan gelecek sarsıntı, ölçüm aletlerinin kaydettiği en büyük deprem olacak.

Depremden önce

Valdivia, Şili'nin güneyinde, nehirler ve ormanlarla çevrili bir liman şehridir. Kıyının açıklarında Nazca levhası, Güney Amerika'nın altına dalar. Bir gün önce, 21 Mayıs'ta, kuzeyde Concepción yakınlarında 8,2 büyüklüğünde bir deprem olmuştur. Bu, büyük olanın öncüsüdür.

Sarsıntı

Saat 15:11'de 9,5 büyüklüğünde deprem başlar. Fay, yaklaşık 1.000 kilometre boyunca kırılır. Sarsıntı dakikalarca sürer. Kıyı yer yer metrelerce çöker; Valdivia'nın bazı mahalleleri kalıcı olarak su altında kalır.

Depremden kısa süre sonra kıyıyı 10 metreyi aşan dalgalar vurur. Tsunami Pasifik'i aşarak yaklaşık 15 saat sonra Hawaii'ye, 22 saat sonra Japonya'ya ulaşır; iki yerde de ölümlere yol açar.

İlk saatler

Can kaybı tahminleri 1.000 ile 6.000 arasında değişir. Deprem öğleden sonra olduğu ve bir gün önceki depremden sonra pek çok kişi zaten dışarıda kaldığı için kayıp, depremin büyüklüğüne göre sınırlı kalır. Yaklaşık iki milyon kişi evsiz kalır.

İki gün sonra Cordón Caulle yanardağı patlar.

Yardım ve yeniden yapılanma

Deprem, Riñihue Gölü'nün çıkışını heyelanlarla kapatır. Göl yükseldikçe, set yıkılırsa aşağıdaki Valdivia'yı sel basma tehlikesi doğar. Yüzlerce işçi ve mühendis haftalarca kürek ve makineyle çalışarak suyu kontrollü biçimde boşaltır ve şehri kurtarır.

Neyi değiştirdi

Valdivia depremi, dalma bölgelerinin ne kadar büyük depremler üretebileceğini gösterir ve levha tektoniği kuramının gelişmesine katkıda bulunur. Pasifik'i aşan tsunami, uluslararası tsunami uyarı sisteminin kurulmasını hızlandırır.

Bugün

Valdivia yeniden kurulmuş bir üniversite şehridir. 1960'ta çöken kıyılarda bugün hâlâ suya gömülmüş ağaçların izleri görülebilir.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı ve Küresel Tarihi Tsunami Veritabanı
• USGS, M 9.5 - 1960 Great Chilean Earthquake (Valdivia)