1957 Abant Depremi: İki Günde 372 Sarsıntı

26 Mayıs 1957, Pazar sabahı. Saat 08.33. Bolu'nun çam ormanlarıyla çevrili Abant Gölü'nün kıyısında ve Mudurnu vadisinin köylerinde insanlar güne başlamış. Türkiye'nin gündeminde Kıbrıs, Ankara'da Alman çelik kralı Krupp'un ziyareti, CHP'nin iktidarla "bahar havası". Bir anda yer sallanıyor. İki günde 372 deprem olacak; insanlar günlerce geceyi sokaklarda geçirecek.

Depremden önce

Abant Gölü, Bolu'nun batısında, ormanlık dağların arasında bir göldür. Gölden kuzeybatıya, Mudurnu Çayı'nın açtığı vadi boyunca köyler sıralanır; vadinin ucunda Akyazı ve Adapazarı ovası vardır. Evler ahşap ve kerpiçtir.

Vadinin tabanından Kuzey Anadolu Fayı geçer. On üç yıl önce, 1944'te, fayın doğudaki parçası Bolu ve Gerede'yi yıkmıştır. 1957'de sıra, onun batısındaki Abant-Mudurnu parçasındadır.

Türkiye'de Adnan Menderes hükûmeti iş başındadır; Cumhurbaşkanı Celâl Bayar'dır. Gazetelerin birinci sayfaları Kıbrıs'tan, Orta Doğu'daki gerginlikten ve Alman sanayici Alfred Krupp'un Türkiye gezisinden haber verir.

Pazar sabahı 08.33

Deprem 26 Mayıs sabahı saat 08.33'te olur. Yüzey dalgası büyüklüğü 7,1 olarak hesaplanır; en büyük şiddet IX'dur. Sarsıntı yurdun pek çok yerinde şiddetle hissedilir.

Merkez üssü Bolu çevresindedir. Bolu'da, Mudurnu vadisinde, Düzce'de, Akyazı'da ve Adapazarı'nda evler yıkılır ya da oturulamaz hâle gelir.

İlk bilanço

Milliyet'in ertesi günkü manşetine göre zelzelenin merkezi olan Bolu'da hasar ağırdır, 59 kişi ölmüştür; yaralılar vardır. Zelzele Adapazarı'nda da hasara yol açmıştır. Dahiliye Vekili zararın telafi edileceğini söyler; Cumhurbaşkanı Celâl Bayar felaket bölgesine gider, bölgeye yardım gönderilir.

Gazete, ilk fotoğraflar arasında çadırda kılınan bir namazı da yayımlar: felaketten sonra insanların, Allah'ın kendilerini yeni bir felaketten korumasını dilediği bir an.

İki günde 372 deprem

Sarsıntılar durmaz. 27 Mayıs'taki yeni depremler, özellikle Düzce ve çevresinde ağır hasara ve pek çok evin yeniden yıkılmasına yol açar. Milliyet'in 28 Mayıs manşetine göre iki günde 372 deprem kaydedilmiştir.

Gazetenin bölgeye gönderdiği muhabir Necmi Onur'un yazdığına göre Düzce'de, Akyazı'da ve Mudurnu'da pek çok ev yıkılmıştır; Mudurnu'da topraklar yarılmış, yerden sular fışkırmıştır. Adapazarı'nda fabrikalar tatil edilir, okullarda sınavlar durdurulur. Hastalar hastanelerden alınarak çadırlara yerleştirilir. Halk gece gündüz sokaklardadır.

Bolu'daki tahribat, idari makamların çalışmalarıyla kısmen giderilmiştir; ama sarsıntılar sürdüğü için insanlar geceyi korku içinde, sokaklarda geçirir. Gıda ve çadır yardımı ihtiyaç sahiplerine dağıtılır.

Kapanan dağ yolu

28 Mayıs'ta zelzeleler şiddetini azaltmaya başlar, ama durmaz. O gün altı deprem daha olur ve yeni hasara yol açar; son 24 saatte 148 sarsıntı kaydedilir. Bir önceki akşam Mudurnu ve köylerinde olan sarsıntının yaptığı hasar ancak o gün belirlenebilir.

Depremle kopan bir dağ, yolu kapatmıştır. Köylere giden yardım ekipleri bir süre yolda kalır. Yol, ekiplerin çalışmasıyla yeniden açılır.

Muhabir Onur, bölgeyi Akyazı, Hendek, Düzce, Bolu, Mudurnu, Göynük, Taraklı ve Geyve üzerinden baştan başa dolaşır. Akyazı'nın köylerinde de evler hasar görmüştür; bir köyde üç kişi ölmüş, on iki kişi yaralanmıştır.

Devlet ve yardım

Dahiliye Vekili Dr. Namık Gedik Düzce'ye gelir ve halkla konuşur. Hükûmet, zelzele felaketzedeleri için 50 milyon liralık bir yardım kanunu tasarısını Meclis'e gönderir.

Yardım kampanyaları başlar. Kıbrıs Türkleri 60 bin lira toplar. Rum Ortodoks Patriği Athenagoras, İstanbul'da vilayete giderek yardımda bulunur. Bir köyde konuşlu bir bölüğün subay ve erleri aralarında para toplayıp gönderir.

Kayıp

İlk günlerde 59 olarak verilen ölü sayısı, kesinleşen kayıtlarda 52'dir; 101 kişi yaralanmıştır. Beş binden fazla ev hasar görür.

Neyi değiştirdi

1957 Abant depremi, 1939 Erzincan depremiyle başlayıp batıya ilerleyen kırılma dizisinin bir halkası oldu: 1942 Erbaa-Niksar, 1943 Tosya-Ladik, 1944 Bolu-Gerede ve 1957 Abant. On yıl sonra, 1967'de, fayın hemen batısındaki parça Mudurnu depreminde kırıldı ve iki kırık yaklaşık 25 kilometre üst üste bindi. 1999'da ise sıra İzmit ve Düzce'ye geldi.

Deprem, iki günde yüzlerce sarsıntıyla insanların haftalarca sokakta yaşadığı bir dönemi de kayda geçirdi; okulların, fabrikaların, hastanelerin bile çadıra taşındığı bir hafta.

Bugün

Abant Gölü bugün çam ormanları arasında sevilen bir tabiat parkı. Mudurnu vadisi ve köyleri, ahşap evleriyle yaşıyor. Gölün yakınından geçen fay, 1957'nin izlerini taşımaya devam ediyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 27 Mayıs 1957, sayfa 1 (Gaste Arşivi)
• Milliyet, 28 Mayıs 1957, sayfa 1: Necmi Onur'un zelzele bölgesinden haberi (Gaste Arşivi)
• Milliyet, 29 Mayıs 1957, sayfa 1 (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (26 Mayıs 1957, Abant)
• Vikipedi (Türkçe ve İngilizce), 1957 Abant depremi (başlangıç kaynağı)