1951 Kurşunlu Depremi: Kore Gazilerinin Döndüğü Gün

13 Ağustos 1951, Pazartesi akşamı. İstanbul ertesi sabah Kore'den dönen gazileri karşılamaya hazırlanıyor. Çankırı'nın Kurşunlu ilçesinde, köylerde yaz akşamı. Akşam karanlığında yer sallanıyor. Çankırı'da insanlar bütün geceyi meydanlarda ve bahçelerde geçirecek.

Depremden önce

Kurşunlu, Çankırı'nın kuzeydoğusunda bir ilçedir; kuzeyinde Ilgaz dağları yükselir. Köylerinin evleri taş ve kerpiçtir. Bölge Kuzey Anadolu Fayı'nın üzerindedir: sekiz yıl önce, 1943'te, fayın hemen doğusundaki parça Tosya-Ladik depreminde kırılmış, 1944'te batıda Bolu-Gerede yıkılmıştır.

Türkiye 1951 yazında Demokrat Parti iktidarının ikinci yılındadır. Türk Tugayı Kore'de savaşmaktadır; Kore'de ateşkes görüşmeleri Kaesong'da tıkanmıştır. Marshall Planı kredileri sanayiye dağıtılmaktadır.

Akşam karanlığında

Uluslararası kataloglar depremi 13 Ağustos 1951, Greenwich saatiyle 18.33 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,7'dir. Sarsıntı akşam karanlığında gelir. Merkezi Kurşunlu ilçesinin köyleridir.

Milliyet'in Çankırı muhabirinin bildirdiğine göre depremden sonra şehirde halk bütün geceyi meydanlarda ve bahçelerde geçirir. Sarsıntılar sabaha kadar aralıklarla sürer. Çankırı hükümet konağının duvarlarında önemli çatlaklar oluşur, çatısı hasar görür.

Belveren

Köylerden haberler peyderpey gelir. En ağır kayıp Belveren köyündedir: köyde 20 kişi ölmüş, 100 ev tamamen harap olmuştur. Hayvan kaybı da fazladır. Alpa köyünde 5 kişi, iki köyde daha birer kişi ölmüştür.

Kurşunlu'nun merkezinde, Hacıbekir mahallesinde 50 ev tamamen yıkılmıştır.

Ilgaz

Sarsıntı komşu Ilgaz ilçesini de vurur. Ilgaz merkezinde hükümet konağında ve ortaokulda çatlaklar oluşur. Bir selektör binası, iki ev ve bir samanlık tamamen yıkılır. İlçedeki binaların yüzde onu oturulamaz hâle gelir.

Kore gazileri ve deprem

14 Ağustos sabahı İstanbul, Kore'den dönen 1.486 askeri büyük törenle karşılar. Milliyet'in 15 Ağustos sayısının birinci sayfası bu karşılamaya ayrılmıştır. Aynı sayfanın ortasında deprem bilançosu yer alır: Çankırı ilinde o ana kadar 43 kişi ölmüş, 70 kişi yaralanmıştır. Yardım ekipleri bölgede çalışmaktadır. İçişleri Bakanı Halil Özyörük'ün fotoğrafı da haberin yanındadır.

Kayıp

İlk günlerde 43 olarak duyurulan ölü sayısı, uluslararası kataloglarda 54 olarak kayıtlıdır. Köylerde yüzlerce ev yıkılır, hayvan kaybı büyüktür.

Neyi değiştirdi

1951 Kurşunlu depremi, Kuzey Anadolu Fayı'nın 1939'dan sonraki büyük kırılma dizisinin son halkalarından biri oldu. 1943 Tosya-Ladik ile 1944 Bolu-Gerede kırıkları arasında kalan boşluğu kısmen doldurdu.

Deprem, ülkenin gözü Kore'den dönen askerlerindeyken, Orta Anadolu'nun dağ köylerindeki taş ve kerpiç evlerin her depremde yeniden yıkıldığını bir kez daha kayda geçirdi.

Bugün

Kurşunlu bugün Çankırı'nın küçük bir ilçesi. Ilgaz Dağı'nın ormanları ve yaylaları kuzeyde yükseliyor.

Kaynaklar

• Milliyet, 15 Ağustos 1951, sayfa 1: Çankırı muhabirinin haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (13 Ağustos 1951, Kurşunlu)