1948 Aşkabat Depremi: Gizlenen Felaket
6 Ekim 1948 gecesi saat 01:12'de 7,3 büyüklüğündeki deprem Sovyet Türkmenistanı'nın başkenti Aşkabat'ı yıktı. Can kaybı 10 bin ile 110 bin arasında, sonraki bir açıklamaya göre 176 bin.
Gece saat 01:12. Tarih 6 Ekim 1948. Sovyet Türkmenistanı'nın başkenti Aşkabat'ta insanlar uyurken yer sarsılır. On saniye kadar süren deprem şehri neredeyse tamamen yıkar.
Depremden önce
Aşkabat, Kopet Dağları'nın eteğinde, İran sınırına yakın bir vaha şehridir. Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkentidir; tuğla ve kerpiç evler, demiryolu ve havaalanıyla bölgenin merkezidir.
Kopet Dağ, Arap ve Avrasya levhalarının sıkışmasıyla oluşan, depremlerle bilinen bir dağ sırasıdır.
Sarsıntı
Saat 01:12'de, yüzey dalgası büyüklüğü 7,3 olan deprem olur. Merkez üssü, şehrin yaklaşık 25 kilometre güneybatısındadır. Mercalli ölçeğine göre şiddet X'a ulaşır. Tuğla binaların neredeyse tamamı çöker, betonarme binalar ağır hasar görür.
Yük trenleri raydan çıkar, havaalanının pisti yarılır. Hasar sınırın öte yanında, İran'da da görülür.
İlk saatler
Can kaybı yıllarca tartışma konusu olur. İlk açıklanan rakam 10 bindir; 1988'de 110 bin olarak yeniden açıklanır. 2007'de Türkmenistan devlet haber ajansı 176 bin rakamını verir. Hangi rakam alınırsa alınsın, kayıp o dönemki Türkmenistan nüfusunun önemli bir bölümüdür.
Gelecekte Türkmenistan'ın devlet başkanı olacak Saparmurat Niyazov, bu depremde annesini ve ailesini kaybeder.
Yardım ve yeniden yapılanma
Sovyet ordusu dört tümenle şehre girer. Yaralılar açık havada, tören alanında tedavi edilir. Demiryolu üçüncü gün, elektrik altıncı gün yeniden çalışır.
Sovyet hükümeti felaketin boyutunu basından gizler. Tarihçiler, bu sansürün yardım için yeterli kaynak ayrılmasını da engellediğini düşünür.
Neyi değiştirdi
Aşkabat, Türkmenistan tarihinde kaydedilmiş en güçlü depremdir. Deprem aynı zamanda Sovyet döneminde felaketlerin nasıl gizlendiğinin de bir örneği olarak anılır.
Bugün
Aşkabat, depremden sonra yeniden kurulan bir başkenttir. Depremde ölenler, Halk Hakydasy anıt kompleksinde anılır.
Kaynaklar
- NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (6 Ekim 1948, Aşkabat)
- Wikipedia, 1948 Ashgabat earthquake
- EBSCO Research Starters, Earthquake Devastates Ashgabat
