1945 Ceyhan Depremi: Savaşın Son Baharında Çukurova

20 Mart 1945, Salı. İkinci Dünya Savaşı'nın son baharı; Müttefikler Ren'i geçmek üzere, Kızılordu Silezya'da ilerliyor. Ankara'da dışişleri, Moskova'dan gelen bir notayla sarsılmış: Sovyetler, Türkiye ile yirmi yıllık dostluk ve tarafsızlık antlaşmasını uzatmayacağını bildirmiş. Çukurova'da ise sabah. Saat on bire bir dakika kala yer sallanıyor. En ağır yıkım Ceyhan'da.

Depremden önce

Ceyhan, Adana'nın doğusunda, aynı adı taşıyan ırmağın kıyısında, Çukurova'nın bereketli ovasında bir ilçedir. Ova pamuk ve buğday tarlalarıyla kaplıdır. İlçenin batısında, Ceyhan Irmağı'nın üzerinde Roma döneminden kalma Misis Köprüsü durur. Köylerde evler kerpiçtir.

1945 baharında Türkiye savaşın sonuna yaklaşmaktadır. Şubat'ta Almanya ve Japonya'ya savaş ilan edilmiş, San Francisco'da kurulacak Birleşmiş Milletler'e katılma yolu açılmıştır. Gazetelerde karaborsa, yolsuzluk davaları ve cepheden haberler vardır.

Saat 10.59

Uluslararası kataloglar depremi 20 Mart 1945, Greenwich saatiyle 07.58 olarak kaydeder; büyüklüğü 6,1'dir. Son Posta'nın Adana muhabirinin bildirdiğine göre yerel saatle on bire bir dakika kala bölgede çok şiddetli bir yer sarsıntısı olur.

Deprem bütün Çukurova'da hissedilir. Adana'da, Ceyhan'da ve Kozan'da hem merkezlerde hem köylerde hasar vardır.

Ceyhan

En çok hasar Ceyhan'dadır. Ertesi günkü ilk haberlere göre ilçede yalnız maddi zarar iki milyon lirayı aşmaktadır. Ceyhan'dan 21 Mart tarihli habere göre depremin ağırlık merkezi Ceyhan'dır ve burada 200 ev yıkılmıştır.

Son Posta'ya göre deprem bölgesinde bazı yerlerde, Gazipaşa İlkokulu da dahil, hemen bütün binalar çatlamış, birçoğu yıkılmıştır. Misis bucağında da hasar vardır.

Çadırlar ve yardım

Evleri yıkılıp açıkta kalanlara derhal çadırlar gönderilir. Son Posta'nın 22 Mart manşetine göre her taraftan yardım başlamıştır.

Aynı sayfanın üst köşesinde, Molotof'un Türkiye'ye verdiği nota manşettedir: Sovyetler, 1925'ten beri süren dostluk ve tarafsızlık antlaşmasının yeni şartlara uygun olmadığını ve ciddi biçimde değiştirilmesi gerektiğini bildirmiştir. Çukurova'daki felaket, savaş sonrası dünyanın ilk büyük diplomatik krizlerinden birinin başladığı günlerde yaşanır.

Kayıp

İlk rakamlar birbirini tutmaz. 21 Mart'taki haberlere göre Adana'da 1 ölü ve 8 yaralı, Ceyhan'da 20 ölü ve 200 yaralı tespit edilmiştir. Ertesi gün Ceyhan'dan gelen haber, ölü sayısını 10, yaralı sayısını 100 olarak verir. Uluslararası kataloglarda ise ölü sayısı 300 olarak kayıtlıdır; bu rakam yerel gazetelerin aktardığı sayılardan çok yüksektir.

Neyi değiştirdi

1945 Ceyhan depremi, Çukurova'nın da yıkıcı depremler yaşayabileceğini hatırlatan kayıtlardan biri oldu. Ova, 1998'de Adana-Ceyhan depreminde yeniden sarsıldı; o depremde 145 kişi öldü, en ağır yıkım yine Ceyhan'daydı. 2023'te Kahramanmaraş depremlerinde de Adana'da binalar yıkıldı.

Deprem, savaşın son aylarında, gazetelerin dünya haberleriyle dolu sayfalarında küçük bir yer buldu; ama Ceyhan'ın kerpiç evleri ve yıkılan okulları, ovanın deprem gerçeğini kayda geçirdi.

Bugün

Ceyhan bugün Adana'nın en büyük ilçelerinden biri; ırmağın kıyısında, pamuk tarlalarının ortasında büyümüş bir şehir. Misis Köprüsü hâlâ ırmağın üzerinde duruyor.

Kaynaklar

• Son Posta, 21 Mart 1945, sayfa 1: Adana muhabirinin haberi (Gaste Arşivi)
• Son Posta, 22 Mart 1945, sayfa 1: Ceyhan muhabirinin haberi (Gaste Arşivi)
• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı (20 Mart 1945, Ceyhan-Adana)