1943 Tosya-Ladik Depremi: Savaş Yıllarında Gelen Felaket

26 Kasım 1943 gecesi, saat 01:20. İkinci Dünya Savaşı sürüyor; Türkiye savaşın dışında ama yoksulluk içinde. Kastamonu'dan Samsun'a uzanan kasabalarda insanlar uykuda. Kuzey Anadolu Fayı, o gece yaklaşık 280 kilometre boyunca kırılıyor.

Depremden önce

1943'te Tosya, Ladik, Havza, Kargı, Merzifon ve çevresi tarımla geçinen Anadolu kasabalarıdır. Evler kerpiç ve ahşaptandır. Bölge, dört yıl önceki Erzincan depreminden bu yana Kuzey Anadolu Fayı'nın batıya doğru ardı ardına kırılmasına tanık olmaktadır: 1942'de Erbaa-Niksar yıkılmıştır.

Sarsıntı

Gece 01:20'de, büyüklüğü 7,2 ile 7,6 arasında verilen deprem başlar. Sarsıntı doğuda Taşova'dan batıda Ilgaz'a kadar yaklaşık 45 bin kilometrekarelik bir alanda yıkım yaratır. Etkilenen bölgelerde binaların büyük kısmı çöker.

Kastamonu, Çankırı, Çorum, Amasya, Samsun, Tokat, Sinop ve Ordu illerinde can kaybı ve hasar olur. Sarsıntı Trabzon'dan Isparta'ya kadar hissedilir.

İlk saatler

Kış gecesi, yıkılan kerpiç evlerin altında kalanları çıkarmak için köylüler ve kasabalılar birbirine koşar. Depremde yaklaşık 4 bin kişi hayatını kaybeder, 5 bin civarında kişi yaralanır.

Yardım ve yeniden yapılanma

Savaş yıllarının kıt imkânlarına rağmen Kızılay bölgeye çadır, battaniye ve yiyecek ulaştırır. Kasabalar sonraki yıllarda yeniden inşa edilir.

Neyi değiştirdi

1939-1944 yılları arasında Kuzey Anadolu Fayı'nın doğudan batıya art arda kırılması, dünya bilim çevrelerinin dikkatini çeker. Fayın parça parça, bir domino gibi kırıldığını gösteren bu dizi, bugün de büyük depremlerin birbirini nasıl tetiklediğini anlatan en önemli örneklerden biridir. 1943 depremi bu dizinin en büyük halkalarından biridir.

Bugün

Tosya ve Ladik bugün de aynı fayın üzerinde yaşamaya devam ediyor. Fay boyunca açılan araştırma hendekleri, bu bölümün geçmişte de benzer büyük depremler ürettiğini gösteriyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Jeoloji Mühendisleri Odası, Türkiye'nin büyük depremleri derlemesi
• Gazi Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi, 1943 Tosya-Ladik depremi notları