1138 Halep Depremi: Tarihin En Ölümcül Depremi Mi?

11 Ekim 1138. Haçlı Seferleri döneminde Kuzey Suriye. Halep ve çevresindeki kaleler, Haçlılar ile Müslüman beylikler arasında el değiştiren bir sınır bölgesinde. Bir sonbahar günü gelen deprem, kaleleri ve kasabaları yıkıyor. Ama bu depremin bilinen en ünlü rakamı, büyük olasılıkla bir yanlışlık.

Depremden önce

12. yüzyılda Halep, Zengiler'in hâkimiyetindeki önemli bir şehirdir. Çevresinde Atarib, Harim ve Zerdana gibi kaleler, Haçlı Antakya Prinkepsliği ile Müslüman yönetimleri arasındaki sınırı tutar. Bölge, Ölü Deniz Fayı'nın kuzey uzantısına yakındır.

Sarsıntı

11 Ekim 1138'de deprem bölgeyi vurur. Dönemin kaynaklarına göre Atarib kalesi yıkılır ve içindekiler hayatını kaybeder. Halep'te surlar ve evler hasar görür; çevredeki kasabalarda yıkım olur.

Deprem, bir yıl önce başlayan bir dizi sarsıntının en güçlüsüdür; bölge aylarca sarsılmaya devam eder.

İlk saatler

Bu depremin adı, pek çok listede "tarihin en ölümcül depremlerinden biri" olarak 230 bin ölü rakamıyla geçer. Ancak bu rakam, depremden yaklaşık üç yüz yıl sonra yazılmış bir kaynağa dayanır. Araştırmacılar, bu sayının büyük olasılıkla 1138 depremi ile 12. yüzyıldaki başka bir büyük depremin bilgileri karıştırılarak ortaya çıktığını düşünür.

Deprem kataloglarında bu deprem için çok daha düşük, yüzlerle ifade edilen kayıplar yer alır.

Yardım ve yeniden yapılanma

Yıkılan kaleler sonraki yıllarda kısmen onarılır. Atarib'in harap olması, bölgedeki güç dengelerini etkiler.

Neyi değiştirdi

1138 Halep depremi, tarihi deprem rakamlarının nasıl büyüyüp yayılabileceğinin bir örneğidir. Bir kaynağın abartısı, yüzyıllar sonra ders kitaplarına ve internet listelerine girebilir. Bilim insanları bu nedenle her tarihi kaydı, en eski kaynaklarına kadar izlemeye çalışır.

Bugün

Halep, 2023'te 6 Şubat depremlerinde yeniden ağır hasar gördü. Şehrin tarihi, defalarca yıkılıp yeniden kurulmanın tarihidir.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Ambraseys, N. N. (2009). Earthquakes in the Mediterranean and Middle East: A Multidisciplinary Study of Seismicity up to 1900.
• İbnü'l-Kalânisî ve Kemâleddin İbnü'l-Adîm'in Halep kronikleri (Ambraseys'in derlemesi üzerinden)