2003 Boumerdès Depreminde Acı Öfkeye Döndü

21 Mayıs 2003, Çarşamba akşamı. Saat 19:44. Cezayir'in Akdeniz kıyısında aileler akşam yemeğinde; pek çok ev televizyonun karşısında, birazdan başlayacak UEFA Kupası finalini bekliyor. Birkaç saniye içinde Boumerdès ve Cezayir'in doğu mahallelerinde apartmanlar çökecek. Üç gün sonra halkın acısı öfkeye dönüşecek.

Depremden önce

Boumerdès, başkent Cezayir'in yaklaşık 60 kilometre doğusunda, Akdeniz kıyısında bir vilayet merkezidir. Çevresinde Thénia, Zemmouri, Réghaïa gibi kasabalar vardır. Bölgede çok katlı betonarme toplu konutlar ve apartmanlar yaygındır.

Kuzey Cezayir, Afrika ve Avrasya levhalarının sınırındadır; Afrika levhası her yıl birkaç milimetre kuzeybatıya, Avrasya'ya doğru ilerler. Ülke, 1980'de El Esnam'da 2.600'den fazla kişinin öldüğü depremi yaşamıştır.

19:44

Saat 19:44'te, Thénia yakınlarında, yerin yaklaşık 12 kilometre altında 6,8 büyüklüğünde deprem olur. Kaynağı, bu depremden önce bilinmeyen ve sonradan Zemmouri fayı adı verilen bir faydır.

Boumerdès'te, Thénia'da, Zemmouri'de çok katlı apartmanlar çöker. Cezayir'in doğusundaki mahallelerde, Belcourt'ta, Bab El Oued'da ve Kasbah'ta yirminci yüzyılın başından kalma eski binalar ağır hasar görür. Boumerdès Üniversitesi ağır hasar görür. Ülkenin en büyük üniversite kampüsü olan Bab Ezzouar'daki Bilim ve Teknoloji Üniversitesi de etkilenir.

Deprem, Akdeniz'de yerel bir tsunami oluşturur. Dalgalar denizi aşarak İspanya'nın Balear Adaları kıyılarındaki teknelere zarar verir. Deniz altındaki heyelan, Cezayir ile İspanya arasındaki iki fiber optik kabloyu koparır.

İlk saatler

Elektrik ve telefon hatları kesilir. Cezayir'in El Harrach semtindeki santral tamamen yıkılır. Hayatta kalanlar çöken apartmanların enkazına koşar; komşular, yakınlar, gençler, beton yığınlarını elleriyle ve buldukları aletlerle kazar.

Ordu birlikleri kurtarma çalışmalarına katılır. Hükümet bölgeye ambulanslar, polis ve teknik ekipler gönderir. Ama yıkılan binaların enkazı sokakları ve yolları kapatmıştır; enkaz başında toplanan kalabalıklar ve hasarlı yollar ekiplerin ilerlemesini zorlaştırır.

Dünyadan ekipler

Ertesi gün uluslararası ekipler gelmeye başlar. Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac, Fransız halkının dayanışmasını iletir; hava kuvvetlerinin Transall uçakları kurtarma uzmanları, Marsilya'dan itfaiyeciler ve sağlık birlikleriyle iner. İngiltere yaklaşık 100 kurtarma görevlisi gönderir. İsviçre 90 kişilik bir ekip ve arama köpekleri yollar. Almanya, Polonya, Rusya, Çin, Çekya, İzlanda, Güney Kore, İsveç, Tunus, Fas ve Mısır'dan ekipler, doktorlar ve yardım malzemeleri gelir. Suudi Arabistan 102 ton gıda ve çadır taşıyan bir uçak gönderir.

Kurtarma ekipleri günlerce enkazda çalışır. Cumartesi günü bir anne ve çocuğu yıkılmış bir binanın enkazından sağ çıkarılır.

Öfke

24 Mayıs Cumartesi günü Cumhurbaşkanı Abdülaziz Buteflika, en ağır yıkımın yaşandığı Boumerdès'e gelir. Onu yuhalayan ve taşlayan bir kalabalık karşılar. Yüzlerce kişi "Yöneticiler katil!", "Defol!" diye bağırır. Başkaları "Çadır! Su! Her şeye ihtiyacımız var!" diye seslenir. Kalabalık, uzaklaşan konvoyun araçlarına enkaz parçaları fırlatır. Buteflika ziyaretini birkaç dakikada kısa kesmek zorunda kalır.

Öfke yalnızca Boumerdès'te değildir. Cezayir'de, yıkılan bir binanın sakinleri yeniden barınma talebiyle polisle arbede yaşar. Bir memur olan Ahmed Louber, 120 dairesi yıkılan komşularıyla birlikte kendi kurdukları derme çatma bir kampta yaşamaktadır: "Yaşlılarımız, hastalarımız, yaralılarımız, ishal olmuş bir çocuğumuz var. Aydan bir şey istemiyoruz, birkaç yetkili gelip bölgemizi afet bölgesi ilan etsin istiyoruz."

Depremzedeler, devletin yaptığı toplu konutlar yerle bir olurken özel evlerin ayakta kaldığını söyler. Gazeteler, çöken binaların bir kısmının hiç yapılaşmaya açılmaması gereken sağlam olmayan zeminlere yapıldığını yazar.

Sıcak ve bekleyiş

Öğleden sonraları sıcaklık 30 dereceyi aşar. Enkaz altında kalan cesetler salgın korkusunu büyütür. Binlerce kişi geceleri açıkta yatar. Artçı sarsıntılar sürdükçe hasarlı binalara kimse girmek istemez.

Ordu çadırlar ve iş makineleri getirir; köylere su tankerleri gönderilir. Bir İtalyan kurtarma ekibi, babası hâlâ yaşadığına inandığı 11 yaşındaki bir kızı aramak için bir binanın enkazında çalışmaya devam eder. Uluslararası ekiplerin bir kısmı ise hayatta kalan bulma umudu azaldıkça ülkelerine dönmeye başlar.

Devletin yanıtı

Başbakan Ahmed Uyahya, ölenlerin her biri için ailelerine yaklaşık 7 bin dolar devlet yardımı yapılacağını açıklar. Yapım hatası kanıtlanırsa müteahhitlerin yargılanacağını, depreme dayanıklılık standartlarının sıkılaştırılabileceğini söyler. Bu vaatler, evleri ve yakınları gitmiş depremzedelerin öfkesini dindirmeye yetmez.

Depremde 2.266 kişi hayatını kaybeder, 10.261 kişi yaralanır, yaklaşık 200 bin kişi evsiz kalır. Yalnızca Cezayir şehrinde yaklaşık 400 kişi ölür.

Yeniden yapılanma

Evsiz kalan aileler çadırlara, ardından prefabrik konutlara yerleştirilir. Hasarlı binalar incelenir, yıkılması gerekenler yıkılır, onarılabilecek olanlar güçlendirilir. Köprüler ve yollar yeniden açılır; son açılan otoyol köprüsü olan Hüseyin Dey Köprüsü 5 Temmuz'da trafiğe kavuşur.

Neyi değiştirdi

Boumerdès depremi, Cezayir'de deprem yönetmeliğinin yeniden gözden geçirilmesine ve yapı denetiminin tartışılmasına yol açtı. Deprem, kötü yapılmış toplu konutların bir depremde nasıl ölüm tuzağına dönüştüğünü ve devletin afet anında halkla kurduğu bağın ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.

Bugün

Boumerdès yeniden kurulmuş ve büyümeye devam eden bir kıyı şehri.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• USGS, Magnitude 6.8 Northern Algeria, 21 May 2003
• Edwards, C.L. (ed.) (2004). Zemmouri, Algeria, Mw 6.8 Earthquake of May 21, 2003. ASCE, TCLEE.
• Al Jazeera, "Algeria's grief turns into fury" (24 Mayıs 2003)
• Amerika'nın Sesi (VOA), "Many Algerians Blame Government for High Death Toll in Earthquake" (25 Mayıs 2003)
• Vikipedi (İngilizce ve Fransızca), 2003 Boumerdès earthquake (başlangıç kaynağı)