1946 Nankai Depremi Savaşın Ardından Dalga Getirdi

21 Aralık 1946, Cumartesi. Saat 04:19. Japonya, savaşın bitişinin üzerinden bir buçuk yıl geçmiş, yıkılmış şehirleriyle yoksul bir ülke. Şikoku ve Kii yarımadasının kıyı kasabaları, bombardımanların ardından yeniden ayağa kalkmaya çalışıyor. Kış gecesinin karanlığında, Nankai Çukuru'nda dev bir deprem başlıyor. On dakika sonra ilk dalga kıyıya ulaşacak.

Depremden önce

Japonya, Amerikan işgali altındadır; ülke savaşın yıkımıyla, gıda kıtlığıyla, yurt dışından dönen milyonlarca askerle ve göçmenle uğraşmaktadır. Kōchi şehri, savaşın son aylarındaki hava saldırılarında büyük ölçüde yanmıştır. Halkın önemli kısmı derme çatma barakalarda yaşar.

Ülke, savaşın sonuna doğru art arda depremler yaşamıştır: 1943 Tottori, 1944 Tōnankai ve 1945 Mikawa depremlerinin her biri binden fazla kişiyi öldürmüştür. 1944 Tōnankai depreminden sonra sismolog Imamura Akitsune, tarihte Nankai Çukuru'nun doğu ve batı kesimlerinin birlikte kırıldığını, bu kez yalnızca doğu kesiminin kırıldığını ve batı kesimini dikkatle izlemek gerektiğini söylemiştir. Ama o yıllarda onu dinleyen olmamıştır.

Kıyı kasabalarında kuşaktan kuşağa aktarılan bir söz vardır: "Büyük depremden sonra mutlaka tsunami gelir, ama hemen gelmez; telaş etmeden pirincini pişirecek kadar vaktin vardır." Bu söz, 1854 Ansei Nankai depreminin tecrübesinden kalmıştır.

04:19

Gece 04:19'da, Kii yarımadasının ucundaki Shionomisaki burnunun 78 kilometre güneyinde, yerin 24 kilometre altında 8,1-8,4 büyüklüğünde deprem başlar. Filipin Denizi levhası, Nankai Çukuru'nda Avrasya levhasının altına dalmaktadır. Son Nankai depreminden, 1854'ten bu yana 92 yıl geçmiştir.

Kōchi'deki ölçüm istasyonu sarsıntının yaklaşık dokuz dakika sürdüğünü kaydeder; en şiddetli bölüm bir iki dakikadır. Sarsıntı kuzeyde Hokkaido'ya kadar hissedilir. Kōchi'nin Nakamura kasabasında evlerin büyük bölümü çöker; Shimanto nehri üzerindeki demiryolu köprüsünün dokuz açıklığından altısı yıkılır. Kōchi'de savaşta hasar görmüş binalar da çöker.

Wakayama'nın Shingū kentinde depremin hemen ardından yangın çıkar; yangın 16 saat sürer ve yaklaşık 2.400 evi yakar.

Dalga

Yaklaşık on dakika sonra ilk dalga Kushimoto'ya ulaşır. Dalgalar Şizuoka'dan Kyushu'ya kadar bütün kıyıyı vurur. Kōchi, Mie ve Tokuşima kıyılarında dört altı metreye ulaşır; Kushimoto'da 6,57 metre ölçülür. Balıkçı tekneleri karaya, evlerin arasına savrulur.

Kōchi'nin Susaki kasabasında da "pirincini pişirecek kadar vaktin var" sözü bilinmektedir. Ama bu kez dalga, depremden on dakika bile geçmeden gelir; söze güvenecek zaman kalmaz. Susaki'de 61 kişi ölür ya da kaybolur.

Ünlü oyuncu Morishige Hisaya, Mançurya'dan yeni dönmüş, Tokuşima'nın kıyısındaki bir handa kalmaktadır. Hanın konuklarıyla ilgilenen bir adam ona, sabah olana kadar oradan kıpırdamamasını sıkı sıkıya tembihler; Morishige böylece tsunamiden kurtulur. Ama ona bu uyarıyı yapan adam, aynı gece eşini dalgalara kaptırır.

Çöken toprak

Deprem, Şikoku'nun kıyılarını yeniden biçimlendirir. Muroto burnu 1,27 metre yükselir, Susaki ve Kannoura bir metre çöker. Kōchi'nin Urado kesiminde zemin 1,2 metre çöker. Çöken zeminle birlikte nehir setleri yıkılır; Kōchi çevresindeki 15 kilometrekarelik tarım arazisi deniz seviyesinin altında kalır.

Kōchi şehrinde sular aylarca çekilmez. Şehrin doğusunda insanlar yeni yıla girildiğinde bile ulaşım için tekne kullanır. Yetkililer önce suyun yüksek gelgitten kaynaklandığını, çökme olmadığını söyler; ölçümler sonunda şehrin çöktüğünü ortaya koyar.

Ehime'deki ünlü Dōgo kaplıcasının suyu kesilir; yeniden akması üç ay sürer.

Kayıp

Depremde ve tsunamide 1.443 kişi hayatını kaybeder ya da kaybolur; bunların 679'u Kōchi'de, 269'u Wakayama'da, 211'i Tokuşima'dadır. 11.591 ev tamamen yıkılır, 1.451 ev dalgalarla sürüklenir, 2.598 ev yanar.

Savaş sonrası yeniden yapım

Yeniden yapım, savaştan yeni çıkmış, yoksul bir ülkenin omuzlarına biner. Kōchi, savaş yıkımının üzerine bir de deprem yıkımını yaşamıştır. İşgal yönetimi ve Japon hükümeti, ülkenin kısıtlı kaynaklarıyla yardım ulaştırmaya çalışır. Kasabalar, ahşap evler ve barakalarla yeniden kurulur.

Deprem, Japonya'da afetlere yönelik ulusal bir yasal düzenlemenin gerekliliğini gösterir; ertesi yıl, 1947'de, Afet Yardımı Yasası çıkarılır.

Neyi değiştirdi

1946 depremi, Kōchi'deki çökmenin ölçülmesiyle, Nankai Çukuru'ndaki depremlerin nasıl oluştuğunu anlamayı sağladı: 1707 Hōei ve 1854 Ansei depremlerinde de aynı yükselme ve çökmenin yaşandığı ortaya çıktı. Bu bilgi, bugün Japonya'nın en büyük deprem senaryosu olan gelecekteki "Nankai Çukuru depremi" hazırlıklarının temelinde yer alıyor.

"Pirincini pişirecek kadar vaktin var" sözünün bu depremde hayatlara mal olması, kıyı kasabalarında yeni bir kuralı yerleştirdi: Deprem olunca hemen yükseğe çık.

Bugün

Japonya, Nankai Çukuru'nda önümüzdeki on yıllarda büyük bir deprem bekliyor. Kōchi ve Wakayama kıyılarında tsunami kuleleri, tahliye yolları ve sığınaklar, 1946'nın ve daha önceki Nankai depremlerinin dersleriyle inşa edildi.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler ve Tsunami Veritabanı
• Japonya Meteoroloji Ajansı, 1946 Nankai depremi kayıtları
• Tokuşima Yerel Meteoroloji Gözlemevi, 1946 Nankai depremi fotoğraf arşivi
• Vikipedi (Japonca ve İngilizce), 昭和南海地震 / 1946 Nankai earthquake (başlangıç kaynağı)