2016 Kumamoto Depremlerinde İlk Deprem Öncü Sanıldı

14 Nisan 2016, Perşembe. Saat 21:26. Japonya'nın güneyindeki Kyushu adasında, Kumamoto'da bahar akşamı. Güçlü bir deprem evleri sarsıyor; insanlar sabaha kadar korkuyla bekliyor, sonra hasarlı evlerine dönüyor. Ama bu, asıl deprem değil. 28 saat sonra, gecenin bir buçuğunda, çok daha büyüğü gelecek. Ve en çok ölüm, depremden sonra, sığınaklarda ve arabalarda yaşanacak.

Depremden önce

Kumamoto, Kyushu'nun ortasında, 400 yıllık kalesiyle ünlü bir şehirdir. Kale, Japonya'nın en büyük ve en güzel kalelerinden biri olarak bilinir ve şehrin simgesidir. Şehrin doğusundaki Mashiki kasabasında ahşap evler, pirinç tarlaları vardır. Daha doğuda, dünyanın en büyük kalderalarından birine sahip Aso volkanı ve Aso Tapınağı yükselir.

Bölgenin altından, Japonya'nın en uzun fay sistemi olan Orta Tektonik Hat'ın güney ucuna bağlanan Futagawa ve Hinagu fayları geçer.

21:26

14 Nisan akşamı 21:26'da, Kumamoto'nun altında, yaklaşık 11 kilometre derinlikte 6,2 büyüklüğünde deprem olur. Japon şiddet ölçeğinin en yüksek derecesi olan 7, Kyushu'da ilk kez ölçülür. En ağır yıkım Mashiki kasabasındadır; ahşap evler çöker, dokuz kişi ölür.

Kumamoto Kalesi'nin çatısı ve dış duvarları hasar görür; çatısındaki "şaçihoko" denen balık biçimli süslemeler düşer. Bir Şinkansen hızlı treni raydan çıkar. İki gün içinde 140'tan fazla artçı sarsıntı olur.

On binlerce kişi evlerinden çıkar. Ama pek çok kişi, en kötüsünün geçtiğini düşünerek ertesi gün hasarlı evlerine döner.

01:25

16 Nisan gecesi 01:25'te, Kumamoto'nun Higashi ilçesinin altında 7,0 büyüklüğünde ikinci deprem olur. Bu, 14 Nisan depreminden çok daha büyüktür; 14 Nisan'daki deprem yalnızca öncüsüdür. Futagawa fayının 27 kilometrelik bir bölümü üç buçuk metre kayar. Şiddet yine 7'dir. Sarsıntı Güney Kore'nin Busan şehrinde bile hissedilir.

İlk depremde hasar görmüş evler bu kez tamamen çöker. Evlerine dönenlerin bir kısmı, çöken evlerinin altında kalır. Kumamoto şehri tamamen susuz kalır. 500 yataklı bir hastane temellerinden kayar; bütün hastalar tahliye edilir.

Aso

Dağlarda yüzlerce heyelan olur. Minamiaso'da, Kurokawa nehrinin üzerindeki kırmızı Büyük Aso Köprüsü, bir heyelanla nehre çöker. Bir kaya kayması, köprünün yakınındaki dört şeritli otoyolu tamamen kapatır ve tepede dev bir yara bırakır.

Aso Tapınağı'nın devletin Önemli Kültür Varlığı olarak tescil ettiği kuleli kapısı ve ibadet salonu tamamen çöker. Aynı sabah Aso volkanında, depremle ilgisi olmayan küçük bir patlama olur.

Kumamoto Kalesi'nin taş duvarlarının bazı bölümleri yıkılır, kuleleri ağır hasar görür. Bir köşe kulesi, yalnızca tek bir sıra taşın üzerinde ayakta kalır; görüntüsü, Kumamoto'nun direnişinin simgesi olur.

Arabalarda

Sığınak sayısı 18 Nisan'da 180 bine ulaşır. Okullar, spor salonları, kamu binaları dolar. Artçı sarsıntılar sürer; insanlar binaların içinde kalmaktan korkar. Binlerce kişi geceleri arabalarında, otoparklarda uyur.

Daralan arabalarda günlerce oturmak, hareketsiz kalan bacaklarda kan pıhtılarına yol açar. Kalabalık sığınaklarda yaşlıların hastalıkları ağırlaşır. Başbakan Shinzō Abe'nin hükümeti, Öz Savunma Kuvvetleri'nden binlerce askeri bölgeye gönderir; sayı kısa sürede on binleri bulur.

Kayıp

İki depremde ve sonrasında 277 kişi hayatını kaybeder; 2.809 kişi yaralanır. Ölenlerin yalnızca 50'si doğrudan depremde ölür. 218 kişi, depremden sonra, sığınaklarda, arabalarda, tahliye sırasında ağırlaşan hastalıklar ve yaralanmalar yüzünden ölür; Japonya'da bunlara "afetle ilişkili ölüm" denir. Haziran'daki şiddetli yağmurlarda depremin etkisiyle beş kişi daha ölür.

Kumamoto ilinde 8.657 ev tamamen, 34.491 ev kısmen yıkılır. 2011 Tohoku'dan sonra Japonya'nın en ölümcül deprem dizisidir.

Yeniden yapılanma

Geçici konutlar hızla yapılır. Kumamoto Kalesi'nin restorasyonu, yıkılan taşların tek tek numaralandırılıp yerlerine konulduğu, onlarca yıl sürecek dev bir projeye dönüşür. Kalenin ana kulesi 2021'de yeniden ziyarete açılır; bütün kalenin restorasyonunun 2050'lere kadar sürmesi beklenir.

Yıkılan Büyük Aso Köprüsü'nün yerine, birkaç yüz metre aşağıda yeni bir köprü yapılır ve 2021'de açılır. Aso Tapınağı'nın kapısı da yeniden yapılır.

Neyi değiştirdi

Kumamoto depremleri, Japonya'da "öncü deprem" kavramını yeniden düşündürdü: Büyük bir depremden sonra, daha büyüğünün gelebileceği ihtimali artık halka daha açık anlatılıyor. Depremden sonraki ölümlerin doğrudan ölümlerin dört katını aşması, sığınak koşullarının, arabada kalmanın ve yaşlıların korunmasının afet planlarının merkezine alınmasına yol açtı.

Bugün

Kumamoto Kalesi'nin restore edilen ana kulesi yeniden şehrin üzerinde yükseliyor; çevresindeki yıkılmış taş duvarlar, yeniden yapımın sürdüğünü hatırlatıyor. Mashiki'de fayın yüzeye çıktığı yerler korunarak anıt hâline getirildi.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Japonya Meteoroloji Ajansı (JMA), 2016 Kumamoto depremi portalı
• Tokyo Üniversitesi Deprem Araştırmaları Enstitüsü, 2016 Kumamoto depremi bilgileri
• Vikipedi (İngilizce), 2016 Kumamoto earthquakes (başlangıç kaynağı)