2004 Chuetsu Depreminde 92 Saat Heyelanın Altında Kalındı

23 Ekim 2004, Cumartesi. Saat 17:56. Japonya'nın Niigata ilinde, dağ köylerinde sonbahar akşamı. Birkaç gün önce Tokage tayfunu bölgeye bol yağmur bırakmış; yamaçlar suya doymuş. Bir anne, iki çocuğuyla birlikte arabasıyla dağ yolunda ilerliyor. Sarsıntı, yamaçları yollara akıtacak, hızlı treni tarihinde ilk kez raydan çıkaracak. Dört gün sonra, bir heyelanın altından iki yaşında bir çocuk sağ çıkarılacak.

Depremden önce

Chuetsu bölgesi, Niigata'nın dağlık iç kesimidir. Nagaoka, Ojiya, Tōkamachi gibi kasabalar ve dağlara dağılmış küçük köyler vardır. Dağ köyleri sert kışlara ve yoğun kara alışkındır; geleneksel ahşap evler, karın ağırlığını taşısın diye kalın kolonlarla ve ağır çatı kirişleriyle yapılmıştır.

Yamakoshi köyü, dağ yamaçlarındaki teraslı pirinç tarlaları ve bütün Japonya'ya satılan süs sazanlarıyla tanınır. 2.200 kişinin yaşadığı köy, dar yollarla dış dünyaya bağlıdır.

Japonya'nın deprem hazırlığı, 1995 Kobe depreminin derslerine göre yeniden düzenlenmiştir.

17:56

Saat 17:56'da, Niigata'nın Chuetsu bölgesinde, Muikamachi fayında 6,6-6,8 büyüklüğünde deprem olur. Kawaguchi'de, Kobe'den sonra ilk kez Japon şiddet ölçeğinin en yüksek derecesi olan 7 ölçülür. Kawaguchi'de yer ivmesi, yerçekiminin iki buçuk katını aşar.

Ardından gelen sarsıntılar bitmez. Yedi dakika sonra 6,3, on beş dakika sonra 6,0, kırk dakika sonra 6,5 büyüklüğünde depremler olur. İlk beş günde, şiddeti yüksek 15 deprem bölgeyi sarsar; o gün 164 artçı sarsıntı kaydedilir.

Şinkansen

Joetsu Şinkansen hattında, Nagaoka ile Urasa arasında saatte 200 kilometre hızla giden Toki 325 treni, deprem merkezine o kadar yakındır ki otomatik deprem algılama sistemi treni zamanında durduramaz. Trenin on vagonundan sekizi raydan çıkar. Bu, Şinkansen'in kırk yıllık tarihinde seferdeyken raydan çıkan ilk trenidir. 155 yolcunun hiçbiri yaralanmaz.

Heyelanlar

Tayfun yağmurlarıyla doymuş yamaçlar akar. Niigata'da 442 heyelan kaydedilir. Yollar kapanır, Kan-etsu Otoyolu'nda iki tünel çöker. Nehirlerde heyelan setleri oluşur; Yamakoshi'deki Imo nehri vadisinde biriken suların köyleri basmasından korkulur.

Nagaoka'nın Myoken bölgesinde, bir yamaç, dağ yolundaki beyaz bir minibüsün üzerine çöker. Araçta 39 yaşındaki Takako Minagawa, üç yaşındaki kızı Mayu ve iki yaşındaki oğlu Yuta vardır.

Yuta

Kayaların ve toprağın altında kalan aracı bulmak günler sürer. Bölgede artçı sarsıntılar devam etmektedir; yamaç her an yeniden kayabilir.

27 Ekim'de, depremden yaklaşık 92 saat sonra, Tokyo İtfaiyesi'nin kurtarma ekibi, kayaların arasında, aracın yakınında iki yaşındaki Yuta'yı bulur. Çocuk çamura bulanmıştır ama bilinci açıktır. Kurtarma, canlı yayında bütün Japonya'ya ulaşır. Annesi Takako ve ablası Mayu hayatını kaybetmiştir.

Yuta, aylar sonra, çamurun içinde zifiri karanlık olduğunu ve sonra bir kurtarma helikopteriyle gökyüzüne kaldırıldığını hatırladığını anlatacaktır.

Yamakoshi'nin boşaltılması

Dağlardaki köylere giden yollar kapanmıştır. Yamakoshi'de 250 kişi iki gece boyunca elektriksiz ve susuz bir spor salonunda bekler. Ardından köyün neredeyse bütün halkı, 2.200 kişiden altısı dışında herkes, helikopterlerle Nagaoka'daki sığınaklara taşınır. Polis ve Öz Savunma Kuvvetleri helikopterleri, yollarla ulaşılamayan yaklaşık 60 dağ köyünden binlerce kişiyi havadan tahliye eder.

Yamakoshili bir çiftçi, köyde kalan yüzlerce sığırını kurtarmak için kendi parasıyla helikopter kiralar. Köyde kalan bir köpeğin, Mari'nin, enkazın arasında yavrularını koruma hikâyesi sonradan bir filme konu olur.

Sığınaklar ve arabalar

Yaklaşık 82 bin kişi sığınaklara geçer. Artçılardan korkan binlerce kişi geceleri arabalarında uyur. Arabada günlerce hareketsiz kalan beş kişi, kan pıhtıları gibi komplikasyonlar yüzünden hayatını kaybeder. Niigata ili, insanları Öz Savunma Kuvvetleri'nin çadırlarına ya da daha uzaktaki konaklama yerlerine geçmeye çağırır.

Öz Savunma Kuvvetleri, Kobe'den sonra verilen yetkiyle hızla bölgeye ulaşır; ertesi sabah Ojiya'da bir afet merkezi kurulur. Yıkılan bir evin içini incelemek için ilk kez bir yılan robot kullanılır.

Kayıp

Depremde 68 kişi hayatını kaybeder. Bunların yalnızca 10'u çöken yapılarda, 6'sı heyelanlarda ölür; 52 kişi, deprem sonrası stres ve hastalıklar yüzünden hayatını kaybeder. 4.805 kişi yaralanır. 3.175 ev tamamen yıkılır; 130 binden fazla ev hasar görür. Ekonomik zarar 40 milyar dolardır; o güne kadar tarihin en pahalı ikinci doğal afetidir.

Kar yükü için yapılmış kalın kolonlu ahşap evler, bu büyüklükte bir sarsıntıya göre şaşırtıcı ölçüde iyi dayanır.

Yeniden yapılanma

Yamakoshi halkı kışı ve sonraki yılları geçici konutlarda geçirir. Köyün bir kısmı heyelan setlerinin biriktirdiği suların altında kalır. Pek çok yaşlı köye dönmek ister; bir kısmı döner, bir kısmı dönemez. Köyün nüfusu deprem sonrasında belirgin biçimde azalır. Teraslı pirinç tarlaları ve sazan havuzları yavaş yavaş yeniden kurulur.

Neyi değiştirdi

Chuetsu depremi, Kobe'den sonra yapılan değişikliklerin ilk büyük sınavı oldu; Öz Savunma Kuvvetleri'nin hızlı müdahalesi bu değişikliklerin işe yaradığını gösterdi. Ama deprem, sığınaklarda ve arabalarda yaşanan "afetle ilişkili ölümler" sorununu Japonya'nın gündemine taşıdı. Şinkansen'in raydan çıkması, hızlı tren hatlarında deprem algılama sistemlerinin ve raydan çıkmayı önleyici düzeneklerin geliştirilmesine yol açtı.

Bugün

Yamakoshi'deki Kogomo'da, heyelan setinin sular altında bıraktığı evler, olduğu gibi korunarak "Chuetsu Depremi Anıt Parkı"na dönüştürüldü. Nagaoka'da deprem anma merkezi, depremin hikâyesini anlatıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Japonya Meteoroloji Ajansı (JMA), Heisei 16 Niigata Chuetsu depremi
• The Japan Times, "'Miracle' quake survivor goes home" (13 Kasım 2004)
• NASA Earth Observatory, Niigata, Japan
• Vikipedi (İngilizce), 2004 Chūetsu earthquake (başlangıç kaynağı)