2009 L'Aquila Depremi Rahatlatan Açıklamayı ve Yargılanan Bilimi Getirdi

6 Nisan 2009, Pazartesi. Saat 03:32. Orta İtalya'nın Abruzzo bölgesinde, ortaçağ şehri L'Aquila uykuda. Aylardır süren küçük sarsıntılar yüzünden pek çok aile tedirgin; bazıları o gece de dışarıda uyumayı düşünmüş, ama altı gün önce yetkililer ve bilim insanları onlara korkacak bir şey olmadığını söylemiş. Yirmi saniyelik sarsıntı, 308 kişinin hayatına mal olacak. Ardından bilim insanları adam öldürmekle yargılanacak.

Depremden önce

L'Aquila, Roma'nın yaklaşık 90 kilometre kuzeydoğusunda, Apenin Dağları'nın arasında, eski bir göl yatağının üzerinde kurulmuş, kiliseleri ve meydanlarıyla ünlü bir ortaçağ şehridir. Yumuşak göl tortulları sarsıntıyı büyütür. Şehir tarih boyunca defalarca depremle yıkılmıştır; 1703 depremi şehri büyük ölçüde yok etmiş ve yaklaşık 5 bin kişiyi öldürmüştür. 1915'te yakındaki Avezzano'da 30 binden fazla kişi ölmüştür.

Aralık 2008'den beri bölgede binlerce küçük sarsıntı hissedilmektedir; bunların otuzdan fazlası 3,5'ten büyüktür. Bir laboratuvar teknisyeni, Giampaolo Giuliani, radon gazı ölçümlerine dayanarak büyük bir deprem olacağını iddia eder; Sivil Koruma Dairesi'nin başkanı Guido Bertolaso onu panik yaratmakla suçlar.

Toplantı

31 Mart'ta, İtalya'nın Büyük Riskler Komisyonu L'Aquila'da toplanır. Toplantıdan sonra yapılan açıklamalar, halka büyük bir deprem beklemek için bir neden olmadığı izlenimini verir. Bir yetkili, sarsıntıların aslında enerjiyi boşalttığını, bunun iyi bir şey olduğunu söyler.

5 Nisan'da iki küçük sarsıntı daha hissedilir.

03:32

Gece 03:32'de, L'Aquila'nın hemen altında, yaklaşık 9,5 kilometre derinlikte 6,3 büyüklüğünde deprem olur. Sarsıntı Roma'da da hissedilir.

Ortaçağ şehrinin binlerce binası hasar görür. Santa Maria di Collemaggio bazilikasının arka bölümü çöker. San Bernardino bazilikasının çan kulesi yıkılır. Anime Sante kilisesinin kubbesi çöker. Şehrin en eski kapısı Porta Napoli, katedral ve İspanyol Kalesi ağır hasar görür.

Ama en büyük yıkım bazı modern binalardadır. L'Aquila Üniversitesi'nin öğrenci yurdu çöker; içerideki öğrenciler enkaz altında kalır. 2000'de açılmış, neredeyse her depreme dayanacağı düşünülen hastanenin yeni kanadı ağır hasar görür ve kapatılır. Kurtarıcılar, çöken bazı binaların betonunun kötü yapıldığını, belki kumla karıştırıldığını söyler.

Onna

L'Aquila'nın yakınındaki vadi köyleri, tepelerdeki ortaçağ kasabalarından çok daha ağır yıkılır. 350 kişilik Onna köyü neredeyse tamamen yerle bir olur; köyde 38 kişi ölür. Villa Sant'Angelo ve Castelnuovo da ağır hasar görür.

Kurtarma

İtfaiyeciler, Sivil Koruma ekipleri ve gönüllüler enkazda çalışır. Artçılar, hasarlı ortaçağ duvarlarının ve korkulukların her an çökebileceği tehlikesini taşır. Kurtarıcılar vinçlerle ve kepçelerle gevşek tuğlaları ve kırık kirişleri kaldırarak ilerler. Kendisi de hasar gören hastane, yaralıları dışarıda kurulan çadırlarda tedavi eder.

7 Nisan akşamı 5,3 büyüklüğünde bir artçı, Anime Sante kilisesinin kubbesini neredeyse tamamen çökertir.

Kamp hafta sonu

Yaklaşık 66 bin kişi evsiz kalır. 40 bin kişi çadır kamplarına, 10 bin kişi Adriyatik kıyısındaki otellere yerleştirilir. L'Aquila'nın tarihî merkezi boşaltılır ve kordona alınır.

Başbakan Silvio Berlusconi, bir Alman televizyonuna verdiği röportajda evsiz kalanların durumunu bir "kamp hafta sonu"na benzetir; her şeylerinin, tıbbi bakımlarının, sıcak yemeklerinin olduğunu söyler. Bir kampta depremzedelere "Paskalya, sahile gidin, biraz dinlenin" der. Sözleri büyük tepki toplar. Berlusconi, İtalyanların "gururlu bir halk" olduğunu söyleyerek acil dış yardımı reddeder.

Kayıp

Depremde 308 kişi hayatını kaybeder; aralarında 20 çocuk ve farklı ülkelerden yabancılar vardır. Yaklaşık 1.500 kişi yaralanır. 1980 Irpinia depreminden bu yana İtalya'nın en ölümcül depremidir. İtalyan Sivil Koruma'dan Franco Barberi, Kaliforniya'da böyle bir depremin tek bir kişiyi bile öldürmeyeceğini söyler.

Dava

Ölenlerin yakınlarının şikâyetleri üzerine, Büyük Riskler Komisyonu'nun yedi üyesi, deprem öncesinde halka "kesin olmayan, eksik ve çelişkili" bilgi vermekle suçlanır. Suçlama, depremi önceden tahmin edememek değil, halkı yanlış biçimde rahatlatmaktır. Bazı aileler, bu açıklamalar yüzünden o gece dışarıda uyumak yerine evlerinde kaldıklarını anlatır.

22 Ekim 2012'de altı bilim insanı ve bir eski devlet yetkilisi taksirle birden fazla kişinin ölümüne sebep olmaktan altı yıl hapis cezasına çarptırılır. Karar, dünyanın bilim çevrelerinde büyük tepki doğurur. 10 Kasım 2014'te temyiz mahkemesi bilim insanlarını beraat ettirir.

Yeniden yapılanma

Hükümet, depremzedeler için şehrin çevresinde hızla, depreme dayanıklı yalıtımlı temeller üzerinde yeni konut kompleksleri yaptırır. Temmuz 2009'da G8 zirvesi, dünyanın dikkatini çekmek için L'Aquila'ya taşınır; ABD Başkanı Barack Obama ve dünya liderleri yıkılmış şehri gezer. Avrupa Birliği, yeniden yapım için Dayanışma Fonu'ndan yaklaşık 494 milyon avro verir.

Ama tarihî merkezin yeniden yapımı yıllar sürer. Merkez, uzun yıllar iskelelerle kaplı, boş bir şehir olarak kalır. Şubat 2025'te, depremden 16 yıl sonra, yeniden yapım finansman bakımından yüzde 78, projeler bakımından yüzde 88 oranında tamamlanmıştır.

Neyi değiştirdi

L'Aquila depremi, İtalya'da bina denetiminin ve depremden önce halka nasıl risk anlatılacağının yeniden tartışılmasına yol açtı. Dava, bilim insanlarının belirsizliği halka nasıl aktarması gerektiğine dair dünya çapında bir tartışmanın simgesi oldu.

Bugün

L'Aquila'nın tarihî merkezi, kiliseleri ve meydanlarıyla yavaş yavaş yeniden canlanıyor. Collemaggio bazilikası restore edilerek 2017'de yeniden açıldı. Her 6 Nisan gecesi, şehirde 308 kişi için bir fener alayı yapılıyor ve saat 03:32'de ölenlerin adları okunuyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia (INGV), 6 Nisan 2009 L'Aquila depremi
• Nature, L'Aquila davası ve temyiz kararı üzerine haberler (2012, 2014)
• Vikipedi (İngilizce), 2009 L'Aquila earthquake (başlangıç kaynağı)