1977 Vrancea Depremi Bükreş'e En Uzun Gecesini Yaşattı

4 Mart 1977, Cuma. Saat 21:22. Romanya'nın başkenti Bükreş'te hafta sonu başlıyor; evlerde televizyonlar açık, tiyatrolarda oyunlar sürüyor. Sarsıntı, şehrin 150 kilometre uzağında, yerin 85 kilometre derinliğinde başlıyor. Bükreş'in merkezindeki büyük apartmanlar saniyeler içinde çökecek. Ülkenin lideri Nicolae Ceaușescu ise o saatte binlerce kilometre uzakta, Nijerya'da.

Depremden önce

Bükreş, iki dünya savaşı arasındaki yıllarda "Doğu'nun Küçük Paris'i" diye anılan, zarif bulvarları ve modern apartmanlarıyla bir başkenttir. Magheru ve Bălcescu bulvarlarında, 1920'lerde ve 1930'larda yapılmış çok katlı betonarme apartmanlar sıralanır. Bu binaların çoğu, depreme dayanıklı tasarımın bilinmediği yıllarda yapılmıştır; bir kısmı 1940 depreminde hasar görmüş ve tam onarılmamıştır.

Romanya, Vrancea Dağları'nın altındaki, Avrupa'nın en ilginç deprem kaynaklarından birinin yakınındadır: Burada depremler, yerin 70-170 kilometre derinliğinde olur ve çok geniş bir alanı sarsar.

21:22

Saat 21:22'de, Vrancea Dağları'nın altında, yaklaşık 85 kilometre derinlikte 7,5 büyüklüğünde deprem başlar. Sarsıntı bütün Balkanlar'da, Sovyet Moldovası'nda ve Ukrayna'da hissedilir.

Bükreş'in merkezinde 33 büyük apartman ve bina çöker. Bunların 28'i, 1920 ile 1940 arasında yapılmıştır. Magheru Bulvarı'ndaki "Scala" adıyla bilinen Algiu binası, Dunărea, Casata, Continental-Colonadelor ve Nestor binaları tamamen ya da büyük ölçüde yıkılır. Komünist dönemde yapılmış iki bina da çöker; Militari'deki bir apartman bloğunun betonunda sonradan hava boşlukları, hatta bir bot bulunur.

Metalurji Bakanlığı, Kimya Fakültesi ve Bilgisayar Merkezi'nin binaları da çöker; Cuma akşamı olduğu için içlerinde fazla insan yoktur.

Toma Caragiu

Ölenler arasında Romanya'nın en sevilen oyuncularından Toma Caragiu vardır. Çöken bir apartmanın altında kalır. Şairler ve yazarlar A. E. Bakonsky, Alexandru Ivasiuc ve Corneliu M. Popescu da depremde hayatını kaybeder. Romanya, bir gecede kültür dünyasının önemli isimlerini yitirir.

Gece

Elektrik kesilmiş, iletişim saatlerce kopmuştur. Haberler karışıktır; insanlar çok daha büyük bir felaketten söz eder. Halk, artçılardan korkarak sokaklara dökülür. İlk saatlerde yetkililerden somut bir adım gelmez.

Çöken binaların sakinleri ve komşular, kendiliğinden kurtarma çalışmasına başlar. Doktorlar, askerler ve pek çok sivil enkazda çalışır. Ağır hasar gören Floreasca Acil Hastanesi dolar ve boşaltılır; şehrin 35 hastanesinden dokuzu kapanır. Dinamo Stadyumu, yaralıların ayrıldığı bir ilk yardım noktasına çevrilir.

Nijerya'dan dönüş

Nicolae ve Elena Ceaușescu, deprem anında Nijerya'da resmî ziyarettedir. Haberi bir Romen yetkiliden alırlar. Ziyareti yarıda keserek 4'ü 5'ine bağlayan gece yola çıkarlar ve sabah 08:15'te Bükreş'e inerler. Ceaușescu bütün ülkede olağanüstü hâl ilan eder ve sonraki günlerde Bükreş'teki yıkımı gezer.

Askerler ve itfaiyeciler, Kızılhaç'la birlikte enkazda çalışır. Onlara Buftea film stüdyolarının dublörleri ve çok sayıda gönüllü katılır. Bazı insanlar günler sonra enkazdan sağ çıkarılır.

Tuna'nın iki yakası

Deprem yalnızca Bükreş'i vurmaz. Tuna kıyısındaki Zimnicea kasabasının yüzde 80'i yıkılır; kasaba neredeyse sıfırdan yeniden yapılır. Craiova'da 550'den fazla bina ağır hasar görür. Plopeni'de bir işçi yurdu çöker. Focșani, Buzău, Ploiești ve Vaslui'de de can kaybı ve yıkım olur.

Tuna'nın karşı kıyısında, Bulgaristan'ın Svishtov kasabasında üç apartman bloğu çöker; aralarında 27 çocuğun da bulunduğu 120'ye yakın kişi hayatını kaybeder. Sovyet Moldovası'nda binlerce bina yıkılır, başkent Kişinev'de panik yaşanır.

Kayıp

Depremde Romanya'da 1.578 kişi hayatını kaybeder; bunların 1.424'ü Bükreş'tedir. 11 binden fazla kişi yaralanır. 32.897 konut yıkılır ya da yıkılması gerekir; 34.582 aile evsiz kalır. Dünya Bankası'nın 1978 raporu, zararı 2 milyar dolar olarak hesaplar; ama ayrıntılı bir hasar raporu o dönemde hiç yayımlanmaz.

Yeniden yapılanma

Romanya hükümeti, deprem sonrası daha sıkı yapı standartları getirir. Ama deprem, aynı zamanda Ceaușescu'nun Bükreş'i yeniden biçimlendirme planlarının gerekçelerinden biri olur. 1982'den 1991'e kadar süren büyük yıkım kampanyalarında, şehrin tarihî mahallelerinin, kiliselerinin ve manastırlarının önemli bir kısmı yıkılır; yerlerine Halk Sarayı ve devasa bulvarlar yapılır.

Neyi değiştirdi

1977 depremi, Bükreş'in iki savaş arası apartmanlarının ne kadar tehlikeli olduğunu gösterdi. Ama bu dersin büyük kısmı uygulanmadı: Bükreş'te bugün de, büyük bir depremde çökme riski yüksek olarak işaretlenmiş, kapılarında kırmızı noktalı levhalar bulunan yüzlerce bina var ve insanlar bu binalarda yaşamaya devam ediyor.

Bugün

Bükreş'te her 4 Mart'ta depremde ölenler anılıyor. Romanya'nın yeni 10 leylik banknotunda Toma Caragiu'nun portresi yer alıyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• Dünya Bankası (1978). Romania: Earthquake Reconstruction Project raporu
• Jurnalul Național, Roxana Roseti, "7,2 grade Richter" (4 Mart 2007)
• Vikipedi (İngilizce), 1977 Vrancea earthquake (başlangıç kaynağı)