62 Pompeii Depremi Vezüv'ün Habercisi Oldu

5 Şubat 62. Roma İmparatorluğu'nun Campania bölgesinde, Napoli Körfezi'nin kıyısındaki zengin kasaba Pompeii. Yeşil yamaçlı Vezüv dağı, yüzyıllardır sessiz. O gün gelen deprem, Pompeii'yi ve komşusu Herculaneum'u yıkacak. Kasabalılar yıllarca yaralarını saracak. Ama on yedi yıl sonra, aynı dağ çok daha büyük bir felaketle uyanacak.

Depremden önce

Pompeii, Napoli Körfezi'nin kıyısında, şarap ve zeytinyağı ticaretiyle zenginleşmiş bir Roma kasabasıdır. Forumu, Jüpiter Tapınağı, tiyatroları, hamamları, zengin konakları ve sokaklarıyla canlıdır. Komşusu Herculaneum, varlıklı Romalıların sayfiye yeridir. Kasabaların üzerinde yükselen Vezüv, yamaçları bağlarla kaplı, sessiz bir dağdır. Romalıların çoğu onun bir yanardağ olduğunu bilmez.

İmparator Nero tahttadır.

5 Şubat

5 Şubat'ta, büyüklüğü 5 ile 6 arasında tahmin edilen bir deprem bölgeyi sarsar. Kaynak, Vezüv'ün güney eteğine yakın, sığ bir faydır. Sarsıntının şiddeti Pompeii'de ve Herculaneum'da en yüksek düzeye ulaşır. Napoli'de ve Nuceria'da da binalar hasar görür.

Pompeii'de Jüpiter Tapınağı, forum, kasabanın kapıları ve su dağıtım yapıları hasar görür. Sarsıntılar günlerce sürer.

Seneca'nın tanıklığı

Depremi bize en ayrıntılı anlatan kişi, dönemin filozofu ve devlet adamı Genç Seneca'dır. Seneca, "Doğal Sorular" adlı eserinin altıncı kitabını, "Depremler Üzerine" başlığıyla bu depreme ayırır.

Seneca, bir sürünün, 600 koyunun aniden öldüğünü yazar ve bunu yerden yükselen zehirli gazlara bağlar. Depremin nedenini ise yerin altındaki havanın hareketiyle açıklamaya çalışır. Bilimsel olarak yanlış olsa da, bu metin depremleri doğal olaylar olarak anlamaya çalışan ilk ayrıntılı yazılardan biridir.

Seneca, kitabında depremden korkan insanlara teselli vermeye de çalışır.

Taşa işlenmiş deprem

Pompeii'de bankacı Lucius Caecilius Iucundus'un evinde, ev tanrılarının sunağında iki kabartma bulunur. Kabartmalardan biri, deprem sırasında yana yatan Jüpiter Tapınağı'nı, forumdaki atlı heykelleri ve sunağı; diğeri ise Vezüv Kapısı'nı ve su dağıtım yapısını gösterir. Bu kabartmalar, bir depremin o dönemde yapılmış görsel bir tanıklığıdır. Evin sahibinin depremde öldüğü düşünülmektedir.

Yıllar süren onarım

Pompeii ve Herculaneum, depremin yaralarını sarmaya başlar. Tapınaklar, kamu binaları, evler onarılır. Ama onarımlar yavaş ilerler; bazı yapılar yıllar boyunca yarım kalır. Bu onarımların izleri, sonradan arkeologların bulacağı izler arasında olacaktır.

79 yılı

Depremden on yedi yıl sonra, 79 yılında, Vezüv patlar. Kül ve sıcak gaz bulutları Pompeii'yi ve Herculaneum'u gömer. Pompeii'de onarımların bir kısmı hâlâ sürmektedir. Bilim insanları, 62 depreminin, uzun bir uykudan sonra uyanmakta olan Vezüv'ün habercisi olabileceğini düşünür.

Seneca, Vezüv'ün patlamasını görmeyecektir; 65 yılında Nero'nun emriyle hayatına son vermek zorunda kalmıştır.

Tarihin belirsizliği

Depremin yılı bile tartışmalıdır. Seneca, depremi 63 yılının konsüllerinin döneminde anlatır; kırk yıl sonra yazan tarihçi Tacitus ise 62 yılına yerleştirir. İtalya'nın tarihî depremler kataloğu, Seneca'nın kitabındaki diğer tarih bilgilerine dayanarak 62 yılını daha olası bulur.

Neyi değiştirdi

62 depremi, antik dünyada bir deprem hakkında yazılmış en ayrıntılı tanıklıklardan birini, Seneca'nın metnini bize bıraktı. Iucundus'un kabartmaları, bir depremin görsel olarak belgelenmesinin en eski örneklerinden biri oldu. Bugün bilim insanları, Vezüv çevresindeki depremlerle patlamalar arasındaki ilişkiyi incelerken 62'ye geri dönüyor.

Bugün

Pompeii'nin kazılarında, 62 depreminin izleri ile 79 patlamasının izleri yan yana duruyor: onarılmış duvarlar, yarım kalmış işler, yeniden yapılan tapınaklar. Jüpiter Tapınağı'nın kalıntıları, arkasında yükselen Vezüv'le birlikte, iki felaketi aynı karede hatırlatıyor.

Kaynaklar

• Seneca, Naturales Quaestiones, VI. kitap: De Terrae Motu
• Tacitus, Annales, XV
• Guidoboni, E. ve diğ. (2018). CFTI5 Catalogue of Strong Earthquakes in Italy (461 BC – 1997), 62 Pompeii depremi
• Vikipedi (İngilizce), 62 Pompeii earthquake (başlangıç kaynağı)