2014 Iquique Depreminde Sirenler Çaldı

1 Nisan 2014, Salı. Saat 20:46. Kuzey Şili'nin liman şehri Iquique'de akşam. Haftalardır süren sarsıntılar yüzünden şehir tedirgin; büyük bir depremin geleceği konuşuluyor. 8,2 büyüklüğündeki deprem geldiğinde, kıyı boyunca sirenler çalacak ve yüz binlerce insan dakikalar içinde tepelere yürüyecek. Dört yıl önceki uyarısız tsunamiden ders alan Şili, bu kez hazır olacak.

Depremden önce

Iquique, Atakama Çölü ile Pasifik Okyanusu arasındaki dar kıyı şeridine kurulmuş, arkasında dev kum tepeleri yükselen bir liman şehridir. Kuzey Şili'nin bu kesimi, 1877'deki büyük depremden bu yana kırılmamış bir "sismik boşluk" olarak bilinir; bilim insanları burada çok büyük bir deprem beklemektedir.

2010'da orta Şili'yi vuran 8,8 büyüklüğündeki depremde tsunami uyarısı zamanında verilememiş, yüzlerce kişi dalgalarda ölmüştür. O günden sonra Şili, uyarı sistemini ve tahliye planlarını yeniden düzenlemiştir.

16 Mart'ta bölgede 6,7 büyüklüğünde bir deprem olur ve ardından haftalarca süren bir deprem fırtınası başlar. Halk tahliye tatbikatlarını yakından tanımaktadır.

20:46

Saat 20:46'da, Iquique'nin yaklaşık 95 kilometre kuzeybatısında, okyanusun altında 8,2 büyüklüğünde deprem olur. Sarsıntı Şili'de, Peru'da ve Bolivya'da hissedilir. Iquique'de binalar sallanır, elektrik kesilir.

Hükümet hemen bütün kuzey kıyısı için tahliye emri verir. Sirenler çalar. Iquique'den, Arica'dan, Pisagua'dan, kıyıdaki kasabalardan yüz binlerce kişi, önceden belirlenmiş yollardan, sakin ve düzenli biçimde yüksek yerlere yürür. Aileler yüksek yerlerde sabahı bekler.

Dalga

Yaklaşık yirmi dakika sonra, saat 21:05'te, iki metreyi aşan bir tsunami Iquique'ye ulaşır. Arica'da dalga dört buçuk metreye kadar yükselir. Limanlarda tekneler zarar görür, kıyıdaki bazı yerleri su basar. Ama kıyılar boşaltılmış olduğu için dalgalar kimseyi öldürmez.

Tsunami uyarısı Peru ve Ekvador kıyıları için de verilir. Dalgalar iki gün sonra Japonya'nın kıyılarına bile ulaşır.

Gece

Iquique'de, bir kadın cezaevinin duvarı yıkılır ve 293 mahkûm kaçar; pek çoğu kısa süre sonra kendiliğinden geri döner. Havalimanının kontrol kulesi hasar görür. Arica'da evler çöker. Bölgede elektrik ve su kesilir.

Devlet Başkanı Michelle Bachelet, üç hafta önce göreve başlamıştır. Ertesi gün Iquique'ye gider ve kuzey bölgelerini felaket bölgesi ilan eder.

Artçılar

3 Nisan gecesi 7,7 büyüklüğünde güçlü bir artçı deprem gelir; kıyılar yeniden boşaltılır. Evleri hasar gören aileler, artçılardan korkarak çadırlarda ve açıkta yaşamaya başlar.

Kayıp

Depremde ve sonrasında altı kişi hayatını kaybeder: Bazıları kalp krizinden, bir kadın yıkılan bir duvarın altında, bir işçi devrilen metal bir yapının altında. 4 Nisan'da, annesiyle birlikte bir çadıra sığınan altı günlük bir bebek, soğuktan hayatını kaybeder. Iquique'de 200'den fazla kişi hastaneye kaldırılır. Peru'nun güneyinde dokuz kişi yaralanır.

Yeniden yapılanma

Hasar gören evler onarılır, liman yeniden açılır. Yetkililer, depremden sonra evleri kullanılamaz hâle gelen ailelere yardım dağıtır. Bilim insanları ise depremin beklenenden küçük olduğunu fark eder: Beklenen 600 kilometrelik kırılma yerine yalnızca 200 kilometrelik bir bölüm kırılmıştır. Kuzey Şili'deki sismik boşluğun büyük kısmı hâlâ gerilim biriktirmektedir.

Neyi değiştirdi

Iquique depremi, Şili'nin 2010'dan sonra yaptığı değişikliklerin sınavı oldu. Hızlı uyarı ve düzenli tahliye sayesinde, bu büyüklükte bir depremde ve tsunamide ölü sayısı yalnızca altıda kaldı. Deprem, tatbikatların ve halkın hazırlığının, büyük bir dalgayı nasıl zararsız hâle getirebildiğini gösterdi.

Bugün

Iquique'nin sokaklarında tsunami tahliye tabelaları, yüksek yerlere giden yollar ve güvenli bölge levhaları her yerde. Kuzey Şili, beklenen büyük depreme hazırlanmayı sürdürüyor.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler ve Tsunami Veritabanı
• USGS, M8.2 – 95 km NW of Iquique, Chile, 1 April 2014
• Lay, T. ve diğ. (2014). The 1 April 2014 Iquique, Chile, Mw 8.1 earthquake rupture sequence. Geophysical Research Letters, 41(11).
• Vikipedi (İngilizce), 2014 Iquique earthquake (başlangıç kaynağı)