1989 Loma Prieta Depremi Dünya Serisi Akşamında Geldi

17 Ekim 1989, Salı. Saat 17:04. San Francisco'daki Candlestick Park stadyumunda, Dünya Serisi'nin üçüncü maçı başlamak üzere. Körfezin iki takımı, San Francisco Giants ve Oakland Athletics karşı karşıya. Milyonlarca kişi canlı yayını izliyor; pek çok kişi maçı izlemek için işten erken çıkmış. On beş saniyelik sarsıntı canlı yayını kesecek, Oakland'da iki katlı bir otoyolu çökertecek. Ama o boş otoyollar, yüzlerce hayatı kurtaracak.

Depremden önce

San Francisco Körfezi, San Andreas fayının üzerindedir. 1906 depremi San Francisco'yu yıkmış ve yakmıştır. Santa Cruz Dağları'ndaki fay kesimi, 1906'dan bu yana sessizdir; bilim insanları onu bir "sismik boşluk" olarak izlemekte, burada büyük bir deprem beklemektedir.

Haziran 1988'de ve Ağustos 1989'da Santa Cruz Dağları'nda iki orta büyüklükte deprem olur. Her birinin ardından eyaletin acil durum ofisi, Körfez tarihinde ilk kez, yakın zamanda büyük bir deprem olasılığının biraz arttığına dair kısa vadeli uyarılar yayımlar.

17:04

Saat 17:04'te, Santa Cruz'un yaklaşık 16 kilometre kuzeydoğusunda, Loma Prieta Tepesi yakınlarında 6,9 büyüklüğünde deprem olur. Santa Cruz Dağları'nda en güçlü sarsıntı yaklaşık 15 saniye sürer. Yaklaşık 40 kilometrelik bir fay kırılır.

Candlestick Park sallanır. Televizyonda maç öncesi yayını yapan ABC'nin yayını kesilir; ekranlar kararır. Stadyumdaki on binlerce kişi önce şaşkınlıkla bekler, sonra maç ertelenir ve stadyum boşaltılır.

Deprem merkezinden 100 kilometre uzaktaki San Francisco ve Oakland'da, eski bataklık ve dolgu toprakların üzerindeki bölgeler, kayalık bölgelerden çok daha şiddetli sallanır.

Cypress Viyadüğü

Oakland'da, 1957'de yapılmış iki katlı Cypress Caddesi Viyadüğü, Interstate 880'in yaklaşık iki kilometrelik bölümü, eski bataklık toprağının üzerindedir. Sarsıntıyla viyadük bükülür, kolonlar kırılır ve üst kat alt katın üzerine çöker. Alt kattaki arabalar ezilir. 42 kişi hayatını kaybeder; bu, depremin en ölümcül tek olayıdır.

Yakındaki mahallelerin sakinleri ve fabrika işçileri ilk kurtarıcılar olur. Merdivenlerle, forkliftlerle enkazın üzerine tırmanır, bazı yerlerde ancak bir metrelik boşluktan arabalardaki insanları çekip çıkarırlar. Belediyenin Bayındırlık Ajansı'ndan 60 işçi ve yakındaki bir boru şirketinin çalışanları iş makineleriyle gelir, çöken beton bölümleri kaldırır.

21 Ekim'de, Başkan George H. W. Bush ve California Valisi George Deukmejian enkazı ziyaret ederken, kurtarıcılar 90 saattir arabasında mahsur kalan Buck Helm'i enkazdan çıkarır. Yerel radyo ona "Şanslı Buck" adını verir. Helm, 29 gün yaşam desteğinde kaldıktan sonra hayatını kaybeder.

Körfez Köprüsü

San Francisco ile Oakland'ı bağlayan Körfez Köprüsü'nün üst katından 15 metrelik bir bölüm, alt kata çöker. Trafik durur. Polis sürücüleri geri döndürmeye çalışır, ama bir yanlış yönlendirme yüzünden bazı araçlar çöken bölüme doğru yönlendirilir. 23 yaşındaki Anamafi Moala'nın kullandığı araba boşluğu zamanında göremez ve aşağıdaki çöken yola düşer. Anamafi hayatını kaybeder, kardeşi ağır yaralanır.

Köprü onarılır ve 18 Kasım'da yeniden açılır.

Marina

San Francisco'nun Marina mahallesi, 1906 depreminin molozları ve 1915 dünya fuarı için doldurulan kum ve toprak üzerinde kurulmuştur. Suya doymuş dolgu toprak sıvılaşır. Zemin katı garaj olan eski apartmanlar çöker. Beach ve Divisadero caddelerinin köşesinde kopan bir doğalgaz borusu büyük bir yangına yol açar.

Yangın musluklarındaki su kesilmiştir. İtfaiye, siviller arasından gönüllüleri hortumları taşımaya çağırır. Phoenix adlı itfaiye gemisi, iki blok ötedeki körfezden su pompalar; su, kıyıdaki itfaiye araçlarına, oradan yangına sıkılır. Marina'da dört kişi ölür; bunlardan biri, çöken dairelerinde bir saat mahsur kalan bir ailenin bebeğidir.

Santa Cruz

Deprem merkezine en yakın şehir Santa Cruz'da, tarihî Pacific Garden çarşısının binaları çöker; düşen enkaz üç kişiyi öldürür. Bir kahve dükkânının ve bir mağazanın binaları içeridekilerin üzerine çöker. Siviller enkazı kazmaya başlar. Polis ve itfaiye bir süre sonra onları güvenlik nedeniyle durdurur; kahve dükkânında çalışan arkadaşlarını aramayı bırakmayanlar gözaltına alınır. Genç kadın çalışanın cesedi ertesi gün enkazdan çıkarılır.

Watsonville'de evler temellerinden kayar. Pek çok aile, artçılardan korkarak geceyi dışarıda geçirir.

Kayıp

Depremde 63 kişi hayatını kaybeder, 3.757 kişi yaralanır. İlk haberlerde ölü sayısı 300 olarak tahmin edilir; maç yüzünden trafiğin olağandışı az olduğu hesaba katılmamıştır. 12 bin ev ve 2.600 işyeri hasar görür. 1,4 milyon kişi elektriksiz kalır. Zarar yaklaşık 6 milyar dolardır.

26 Ekim'de Başkan Bush, California için 1,1 milyar dolarlık bir deprem yardım paketini imzalar.

Yeniden yapılanma

Cypress Viyadüğü yıkılır. Yerine yapılan yeni otoyol, daha önce Siyahların ve Latinlerin yaşadığı Batı Oakland mahallesinin ortasından değil, çevresinden dolaştırılır; eski güzergâh bugün yer seviyesinde bir bulvar, Mandela Parkway'dir. San Francisco'nun kıyısını kesen tartışmalı Embarcadero Otoyolu yıkılır; kıyı şeridi yeniden halka açılır ve canlanır.

Körfez Köprüsü'nün doğu açıklığının yerine yenisi yapılır; yeni köprü 2013'te açılır.

Neyi değiştirdi

Loma Prieta depremi, California'da bütün köprülerin ve otoyolların depreme karşı güçlendirilmesini zorunlu kıldı. Deprem, aynı şehirde zeminin türüne göre sarsıntının nasıl değiştiğini, dolgu toprakların ve eski bataklıkların ne kadar tehlikeli olduğunu gösterdi.

Dünya Serisi on gün ertelendi ve sonunda Oakland Athletics şampiyon oldu. O yılın maçları "Deprem Serisi" olarak anılıyor.

Bugün

Oakland'da Mandela Parkway'in kenarında, Cypress Viyadüğü'nde ölenler için bir anıt var. San Francisco'nun Embarcadero kıyısı, otoyolun yıkılmasından sonra şehrin en canlı yerlerinden biri oldu.

Kaynaklar

• NOAA NCEI, Önemli Depremler Veritabanı
• USGS, The Loma Prieta, California, Earthquake of October 17, 1989 (Professional Paper 1550-1553)
• Bolt, B. Earthquakes. W. H. Freeman.
• Vikipedi (İngilizce), 1989 Loma Prieta earthquake (başlangıç kaynağı)